انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٩٣
هرگاه خليفه به وظايف دهگانه خود عمل نمايد و آنها را به مرحله اجرا گذارد، بر مردم لازم است كه اطاعتش كنند و اوامرش را به انجام رسانند و هيچ كارى را بدون فرمان و رضايت او انجام ندهند، علاوه بر آن، مردم بايد او را در انجام وظايفش كمك و مساعدت كنند. اما اگر خليفه به اين وظايف عمل نكند، مردم مىتوانند از او فرمان نبرند، وى را خلع كنند، او را از منصب خلافت به زير كشند و كس ديگرى را جاى او قرار دهند.
اگر كسى به زور به مقام خلافت رسيده باشد، عدالت را پيشه خود نسازد و در حفظ ثغور و نظم اجتماعى تلاش نكند، مسلمانان بايد براى پرهيز از هرج و مرج، آشوب، ناامنى و شورش از او اطاعت كنند. ولى چنانچه خليفه از اسلام منحرف شود، اطاعت از او لازم نيست. «١» جانشينى و شرايط خلع خليفه خليفه حاكم قادر است جانشين يا جانشينان خود را با شروط ذيل، انتخاب و به مردم معرفى كند. در اين صورت، مردم حق اعتراض ندارند و بايد جانشين يا جانشينان وى را به عنوان خليفه بعدى بپذيرند و از فرمان و حكم آنان اطاعت كنند:
١- هر شخصى را كه براى احراز مقام خلافت مناسب تشخيص مىدهد، مشروط به اين كه پدر و يا پسر وى نباشد؛ اما اگر بخواهد پسرش را براى جانشينى انتخاب نمايد، بايد رضايت عامّه مردم را به دست آورد. البته تعيين جانشين هنگامى مشروعيت و رسميت مىيابد كه جانشين و يا جانشينان رضايت خود را نسبت به اين انتخاب اعلام كنند. «٢» ٢- دو يا چند جانشين تعيين كند كه در صورت مرگ هريك، ديگرى به مقام خلافت دست يابد. حتى خليفه مىتواند اشخاصى را كه مىخواهند به خلافت مسلمانان نائل