انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٨٦
خلاصه درس ١- ابن سينا در بخارا به دنيا آمد و در همدان درگذشت. وى علاوه بر فلسفه، طب، و نجوم، در عمل و انديشه سياسى نيز سرآمد روزگار خود بود. بخشى از آراء سياسى او متأثر از شرايط و اوضاع سياسى و اجتماعى است. به بيان ديگر، حضور دولتهاى مختلف در نقاط ايران، وقوع جنگها و حملههاى متعدد غزنويان به شهرهاى ايران، و وجود سلطانى ظالم، متعصب و ضد شيعى چون سلطان محمود غزنوى در شكلگيرى تفكر و اقدام سياسى ابن سينا نقش داشت.
٢- به عقيده ابن سينا، ناتوانى انسانها در تامين همه نيازهاى انسانى و نيز اختلاف انسانها در استعداد، دو عاملى است كه تقسيم كار و همكارى متقابل و جمعى را اجتنابناپذير ساخته است.
حاصل اين همكارى جمعى دو چيز است: اول اين كه نيازهاى متعدد انسانى برآورده مىشود. دوم آن كه تقسيم كار و تفاوت استعدادها به اختلاف در درآمد و سرانجام، به پديد آمدن طبقات اجتماعى همچون سياستمداران و صنعتگران مىانجامد.
٣- ابن سينا معتقد به حكومت دينى بود. از نظر وى، حكومت دينى حكومتى است كه عالم به قانون عدل (قانون الهى و قوانين ناشى از آن) و عامل بدان باشد و حكومتى شايستگى اجراى قانون عدل را دارد كه دورانديش، انديشمند و عالم در دين باشد؛ يعنى: حكومتى كه در آن، تمايزى بين دين و سياست نباشد. چنين دولتى وظيفه دارد به اداره امور مردم بپردازد و در تأمين نيازهاى مردم و ترويج همكارى و تعاون جمعى اهتمام بورزد.
٤- ازدواج به دليل نياز انسان به غير، ضرورت تداوم نوع بشر و نياز به مددكار در پيرى شكل مىگيرد. بنابراين، ازدواج بيش از آن كه تأمينكننده نيازهاى فردى باشد، تأمينكننده نيازهاى جمعى است. با ازدواج، خانواده شكل مىيابد و مرد در رأس آن قرار مىگيرد. البته او در اداره اين جامعه كوچك، بايد زنان را بشناسد و نيازهايشان را برآورد؛ زيرا خانواده اساس اجتماع است و سلامت آن به سلامت اجتماع پيوند مىخورد.
٥- ابن سينا همچنين عقيده داشت غايت زندگى انسان، سعادت است. بايد در تعليم و تربيت كودكان كوشيد. دريافت ماليات، غرامت جنگى و مصادره اموال مخالفان تنها راه تهيه درآمد دولت است.