انديشه سياسى مسلمانان - شیرودی، مرتضی - الصفحة ٦٤
اين مورد معتقدند:
- در صورت نياز به امام، او با نظر اجماع انتخاب و يا در واقع، منصوب مىشود.
- شرط قريشى بودن براى امامت و خلافت لازم است، در حالى كه اعتزالىهاى متأخّر آن را شرط نمىدانند.
- مؤمنان بايد عليه امامى كه به ظلم گراييده و يا ظالمانه قدرت را در دست گرفته است، بهپا خيزند. «١» ٣- خارجىگرى نام خوارج در اثناى جنگ صفّين بر سر زبانها افتاد، اما ريشههاى اوليه شكلگيرى آنان به دوران خلافت عثمان مىرسد؛ از زمانى كه دستهاى از مسلمانان روش وى را مورد نكوهش قرار دادند. اين گروه پس از كشته شدن عثمان نيز هرگونه اقدام و تصميمى را كه منجر به انتقام از قاتلان او گردد، رد كردند و با خلافت حضرت على (ع) به مخالفت برخاستند. آنها در جنگ صفّين نسبت به اقدام حضرت امير (ع) در تعيين حَكَم و پذيرش نظر او اعتراض كردند و در نهروان به جنگ حضرت آمدند. به همين دلايل، به خوارج- يعنى: خارج شدگان از دين- معروف شدند.
شكست سخت خوارج در جنگ نهروان آنها را به كلى از بين نبرد، بلكه بازماندگان خارجىگرايان، جنگ نهروان، انديشه آنان را در اقصا نقاط جهان اسلام پراكنده كردند، و منشأ تحولات و وقايعى در اسلام گرديدند. به سخن دقيقتر، خوارج از بدو پيدايش تا اواخر قرن سوم هجرى، كه بساط حكومتشان در افريقا توسط فاطميان برچيده شد، شورشها و جنگهايى عليه امويان، عباسيان و فاطميان در نقاطى چون عراق، جنوب شبه جزيره عربستان و شمال افريقا پديد آوردند. عمده اين قيامها، كه به گروه خارجى