آن است. مطالعه تاريخى به اين مفهوم است كه آراء پيشينيان به ترتيب زمانى كه اتفاق افتاده و مطرح شده، مورد بررسى قرار گيرد؛ يعنى: تقدّم بررسى آراء يك انديشمند به تقدّم زمان اتفاق، ظهور و طرح آن بازمى‌گردد. بر اين اساس، انديشه‌هاى سياسى‌اجتماعى فارابى (٢٣٩- ٢٤٥ ش./ ٣٣٩- ٢٥٢ ق.) پيش از انديشه‌هاى سياسى- اجتماعى ابن خلدون (٨٠١- ٧٣١ ش/ ٨٢٦- ٧٥٣ ق.) به بررسى گذاشته مى‌شود. «١» روش ديگر مطالعه انديشه‌هاى سياسى گذشتگان، مطالعه براساس اهميت انديشه‌ها است؛ به اين معنا كه صرفاً انديشه كسانى مطالعه و بررسى شود كه انديشه نو و بديعى را مطرح كرده‌اند. بنابراين، انديشه متفكرانى همچون يعقوب بن اسحاق كندى (٢٦٠ ق- ١٨٥.) و ابوجعفر محمدبن جرير طبرى (٣٠١- ٢١٨ ش/ ٣١٠- ٢٢٥ ق ..) بررسى نمى‌شود، بلكه از عقايد سياسى انديشمندانى همانند ابوحامد محمد غزّالى (٤٩٠- ٤٣٧ ش./ ٥٠٥- ٤٥٠ ق.) و سيد جمال‌الدين اسدآبادى (١٣٢٢- ١٢١٧ ش./ ١٣٦٢- ١٢٥٤ ق.) بحث مى‌شود.
مطالعه براساس مكتب و مذهب، روش ديگر بررسى انديشه‌هاى سياسى است. در اين روش، افكار انديشمندان به بحث گذاشته نمى‌شود، بلكه آراء مكاتب، مذاهب و فرقه‌هاى فكرى و سياسى مورد مطالعه قرار مى‌گيرد. از اين رو، به جاى پرداختن به انديشه سياسى خواجه نصيرالدين طوسى (٦٥٢- ٥٧٩ ش./ ٦٧٢- ٥٩٧ ق.)، انديشه سياسى تشيّع بررسى مى‌شود و به جاى بحث درباره انديشه سياسى خواجه نظام‌الملك (٤٧١- ٣٩٦ ش./ ٤٨٥- ٤٠٨ ق.)، انديشه سياسى اهل تسنّن و فِرق آن مانند اشعريه و معتزله مورد استفاده قرار مى‌گيرد.
در سلسله درس‌هاى حاضر و در مطالعه انديشه‌هاى سياسى مسلمانان، تلفيقى از سه روش مذكور استفاده مى‌شود. اين انتخاب به آن دليل است كه از مزاياى همه اين روش‌ها بهره گرفته شود و از معايب آن پرهيز گردد. در نتيجه، فهم و درك درستى از انديشه سياسى مسلمانان به دست مى‌آيد.