[٢] اوج،
[٣] تجمّل،
[٤] استبداد و
[٥] انحطاط را سپرى مى‌كند. «١» نظريه عصبيّت‌ مفهوم «عصبيّت»، كه نظريه معروف ابن خلدون است، نقشى اساسى در ديدگاه‌هاى اجتماعى و سياسى او دارد و از نظر وى، اساس تاريخ و محور تحول اجتماعى است. در ديدگاه ابن خلدون:
«اصطلاح «عصبيّت» به معناى پيوند و پيوستگى است و از «عُصبَه» به معناى اقارب [نزديكان و خويشان‌] آدمى از جانب پدر، مشتق شده است و مراد از آن، دفاع مردم از حريم قبيله و دولت خويش است. واژه «عُصبَه» در چهار آيه قرآن آمده «٢» و در همه اين موارد به معناى گروهى كه توسط يك عامل، به هم سخت پيوند زده شده و مستحكم گرديده‌اند، مى‌باشد «٣».» عصبيّت منشأ فطرى دارد و در نتيجه، يك موضوع طبيعى است. با اين وصف، ابن خلدون در پاسخ به اين سؤال كه عصبيّت چگونه شكل مى‌گيرد و يا چه چيزهايى موجب پيدايش عصبيّت مى‌شود، به عناصر ذيل اشاره مى‌كند:
١- پيوندهاى فاميلى و خويشاوندى؛ ٢- هم‌پيمانى و هم‌سوگندى؛ ٣- دين و مذهب مشترك؛ ٤- اجداد يا اصل و نسب واحد؛