خلاصه درس‌ ١- ابوعلى حسن‌بن على، معروف به خواجه نظام‌الملك، وزير نيرومند سلجوقيان بود كه هم در صحنه عمل و هم در ميدان انديشه سياسى، شهره روزگار خويش بود. اداره توانمند يك امپراتورى پهناور، تأسيس مدارس نظاميه، گماردن فرزندان و وابستگان خود در پست‌هاى دولتى و مقدّم داشتن سلطنت بر خلافت، حاصل ابتكار، دورانديشى و شجاعت او بود كه منجر به تثبيت امپراتورى سلجوقيان گرديد.
٢- از ديدگاه خواجه، پادشاه برگزيده و نماينده خداست. از اين رو، او فقط در مقابل خدا پاسخگو است. با اين وصف، خواجه نه تنها مخالف سلطنت مطلق‌العنان بود، بلكه از پادشاه مى‌خواست كه مطيع قوانين آسمانى باشد. همچنين از مردم مى‌خواست تحت هر شرايطى، از پادشاه اطاعت كنند. از نظر خواجه، پُست وزارت برترين منصب پس از سلطنت، وزير، عالى‌ترين مقام اجرايى كشور است.
٣- پادشاه داراى وظايف متعددى است از آن جمله:
الف- شاه بايد آگاه به اموال سپاهيان و تأمين نيازهاى آنان باشد. علاوه بر آن، با پرداخت حقوق به آن‌ها، شركت دادن همه نژادها در لشكر و گماردن جاسوسان مخفى بر سربازان، از فساد و انحراف لشكريان ممانعت به عمل آورد.
ب- سلطان بايد به مشورت با علماى دين بپردازد و در نظارت بر كارگزاران، رعايت حال و خواسته رعيت و گزينش قضات عالم و زاهد بكوشد. اين مسأله موجب استقرار قسط و استحكام دين مى‌شود.