١- بعد فطرى: دفاع از موجوديت خويش در ميان همه جانداران امرى ضرورى و فطرى است و خداوند حكيم همه جانداران را متناسب با بنيه جسمى و شرايط زيستى آنها به سلاح دفاعى مجهّز كرده است.
٢- بعد عقلى: همه انسان‌ها، ملّت‌ها و جوامع بشرى اتّفاق نظر دارند كه حق مسلم هر فرد و جامعه‌اى است كه از حقوق، آزادى، استقلال و عقيده و كرامت خويش دفاع كند و تن به ذلّت و ستم ندهد.
٣- بعد مكتبى: همه اديان آسمانى، مبارزه عليه ظلم و تجاوز و كوتاه كردن دست ستمگران و متجاوزان را در رأس برنامه‌هاى خود دارند. و براى حفظ و گسترش ارزش‌هاى انسانى- الهى و عدالت اجتماعى، جهاد با دنياپرستان ستمگر را واجب و ضرورى دانسته‌اند.
خداوند جهاد را عامل بركات و منشأ خوبى‌ها و خير و رحمت الهى مى‌شمارد.
«كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَكُمْ وَعَسَى‌ أَن تَكْرَهُوا شَيْئاً وَهُوَ خَيْرٌ لَكُمْ وَعَسَى‌ أَن تُحِبُّوا شَيْئاً وَهُوَ شَرٌّ لَكُمْ وَاللّهُ يَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ» «١» جهاد در راه خدا، بر شما مقرّر شد؛ در حالى كه برايتان ناخوشايند است. چه بسا چيزى را خوش نداشته باشيد، حال آن كه خير شما در آن است؛ و يا چيزى را دوست داشته باشيد، حال آن كه شرّ شما در آن است و خدا مى‌داند. و شما نمى‌دانيد.
پيامدهاى ترك جهاد ترك جهاد، پيامدهايى ناهنجار و ثمراتى تلخ در پى دارد و موجب انحطاط، سقوط ارزش‌ها، دورى از معنويت و افتادن در منجلاب مادّيّت و نابودى پايگاه‌هاى خداپرستى و حاكميت دينى خواهد شد.
امام على عليه السلام ضمن بيان ارزش جهاد، به ثمرات تلخ ترك آن اشاره كرده، مى‌فرمايد:
كسى كه از روى سرپيچى و اعراض، جهاد را ترك كند، خدا بر او لباس ذلّت مى‌پوشاند، و گرفتارى‌ها و سختى‌ها بر او چيره مى‌شود، و به زبونى و بيچارگى دچار