خلاصه فصل جهاد ابتدايى، به‌معناى آغاز كردن جنگ و تهاجم عليه كفّار است. براى يارى حق و هدايت انسان‌ها و براندازى باطل. از اين رو، ماهيّت جهاد ابتدايى به جهاد دفاعى بازمى‌گردد. اسلام، براى حفظ سلامت جامعه و پاسدارى از ارزش‌هاى انسانى و اسلامى، دست به جرّاحى پيكر جامعه مى‌زند و اعضاى فاسد و تبهكار را از پيكر جامعه جدا مى‌كند. هدف از جهاد ابتدايى، از ميان بردن شرك و بت‌پرستى، رفع موانع دعوت آيين اسلام و مبارزه با ستمگران و نجات مستضعفان زير ستم است.
جهاد ابتدايى، داراى شرايطى است: با اجازه امام عادل باشد؛ امام توانايى و امكانات در اختيار داشته باشد؛ پيش از نبرد، كفّار به اسلام خوانده شوند؛ و جهاد در ماه‌هاى حرام و منطقه حرم نباشد.
حضور كسانى در جنگ واجب است كه مسلمان، عاقل، بالغ، مرد، آزاد و داراى سلامت روحى و جسمى باشند. جهاد بر كودكان، زنان، پيران فرتوت، ناتوانان، بيماران، نابينايان واجب نيست.
جهاد ابتدايى، واجب كفايى است. مگر بر كسانى كه داراى تخصّص مورد نياز جهادند.
در اسلام، مرزهاى خاكى ملاك تقسيم كشورها نيست، بلكه عقيده و ايمان ملاك است و كشورها را به «دارالاسلام» و «دارالكفر» (يا «دارالحرب») تقسيم مى‌كنند. آيات و رواياتى بسيار، مسلمانان را به جهاد ابتدايى فرامى‌خواند و ارزش و فضيلت آن را باز مى‌گويد. فقيهان، تحت عنوان «كتاب الجهاد» درباره جهاد ابتدايى به تفصيل بحث كرده و مشروعيت آن را در زمان حضور معصوم عليه السلام پذيرفته‌اند.
از آن ميان، گروهى در زمان غيبت كبرا نيز، جهاد ابتدايى را توسط ولىّ فقيه جامع الشرائط جايز دانسته‌اند.
جهاد ابتدايى، در دو جبهه مشركان و اهل كتاب برقرار است. مشركان يا بايد مسلمان يا كشته شوند. ولى اهل كتاب راه سومى نيز دارند. آنان مى‌توانند با پرداخت جزيه و ماليات سرانه، زندگى مسالمت‌آميزى را در كنار مسلمانان داشته با شند و از امنيت و مصونيت جانى، مالى و عرضى برخوردار گردند.