(ناكثين)، جنگ صفين (قاسطين) و جنگ خوارج نهروان (مارقين) كه هر سه را پيامبر خدا صلى الله عليه و آله پيشگويى كرده بود:
«يا عَلِىُّ سَتُقاتِلُ بَعْدِى النَّاكِثينَ وَ الْقاسِطينَ وَالْمارِقينَ» «١» اى على پس از من، با ناكثين [: پيمان شكنان‌] و قاسطين [: ستمگران‌] و مارقين [: از حق خارج شدگان‌] خواهى جنگيد.
دشمنان اسلام، در اين جنگ‌ها، در پى براندازى حكومت، ستمگرى و از ميان بردن امنيّت جامعه بودند. ولى اميرمؤمنان عليه السلام، احياى دين، اصلاح امّت و امنيت جامعه را در جنگ‌ها پى‌مى‌جست.
«وَ لَاالِتماسَ شَىْ‌ءٍ مِنْ‌فُضُولِ الْحُطامِ، وَلكِنْ لِنَرُدُّ الْمَعالِمَ مِنْ دينِكَ وَ نُظْهِرَ الْاصْلاحَ فى‌ بَلادِكَ فَيَأْمَنُ‌الْمَظْلُومُونَ مِنْ عِبادِكَ وَ تُقامُ الْمُعطَّلَةُ مِنْ حُدُودِكَ.» «٢» امام على عليه السلام در مناجاتى، هدف‌هاى خويش از جنگ را به بيان مى‌آورد:
خدايا هدف ما از جنگ، سلطنت و دنياطلبى نيست، بلكه استوارى دين تو است و اصلاح شهرهايت، تا بندگان ستمديده به امنيت رسند و حدود و قوانين ات كه به كنارشان نهاده‌اند، به ميان ايد.
موضع امام على عليه السلام در برابر دشمنانش صريح و قاطع بود. آن حضرت، بسيار كوشيد تا مخالف و گمراه هدايت شوند و به حق بازگردند، ولى تلاش‌هايش ثمرى نبخشيد؛ چنان كه مى‌فرمايد:
«وَ لَقَدْ ضَرَبْتُ انْفَ هذَاالْامْرَ وَ عَيْنَهُ وَ قَلَّبْتُ ظَهْرَهُ وَ بَطْنَهُ فَلَمْ ارَ لى‌ فيهِ الَّا الْقِتالَ اوِ الْكُفْرِ بِما جاءَ مُحَمَّدٌ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ» من در اين باره تحقيق كردم و همه جهات آن را زير و رو نمودم و جز جنگ راهى نيافتم، مگر اين كه به رسالت پيامبر اسلام (ص) كفر بورزم. «٣»