جهاد در دوران مكّى‌ پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در دوران رسالت مكّى جهاد داشته است امّا نه جهاد مسلّحانه چون بنابر روايتى از رسول خدا صلى الله عليه و آله جنگ اسلام و كفر از بعثت آن حضرت تا حكومت حضرت مهدى (عج) همواره برقرار است:
«وَالْجَهادُ ماضٍ مُذْ بَعَثَنِىَ اللَّهُ الى انْ يُقاتِلَ آخِرَ امَّتى‌ الدّجال «١»» جهاد همچنان ادامه دارد؛ از آن روز كه خدا مرا مبعوث كرد، تا زمانى كه نسل واپسين امّت من با دجّال پيكار كند.
از اين سيزده سال در مكّه در مقابل موانع و آزار و شكنجه‌هاى مشركان، مأمور به جهاد گفتارى و غير مسلّحانه بود. وظايف پيامبر در اين دوران عبارت بودند از:
الف- صبر و تحمّل سختى‌ها: قرآن به پيامبر مى‌فرمايد:
«وَاصْبِرْ عَلَى‌ مَا يَقُولُونَ وَاهْجُرْهُمْ هَجْراً جَمِيلًا» «٢» بر آنچه مى‌گويند، شكيبا باش.
مسلمانان در اين دوران با اختناق، جنگ تبليغاتى و روانى، محاصره اقتصادى تحريم‌هاى اجتماعى رو به رو بودند و مورد ضرب و شتم و شكنجه مشركان قرار مى‌گرفتند. آنان، بارها با سر و دست شكسته و كتك خورده، به عنوان شكايت، حضور پيامبر مى‌رسيدند و تقاضاى اذن جهاد مسلّحانه و مقابله با مشركان مى‌كردند. «٣» ولى رسول خدا آنان را به شكيبايى فرا مى‌خواند؛ زيرا هنوز فرمان جهاد نازل نشده بود.
ب- مدارا و مماشات: رسول خدا در اين دوران مى‌كوشيد تا در مقابل توطئه‌ها و توهين‌هاى دشمنان با مدارا رفتار كند. سوره كافرون گواهى بر اين مطلب است. وقتى مشركان به پيامبر گفتند: «يك سال خدايان ما را عبادت كن و سال ديگر ما خداى تو را عبادت مى‌كنيم.» سوره كافرون نازل شد و خداوند بزرگ به رسولش فرمود: «به آنان بگو: نه من معبودان شما را مى‌پرستم و نه شما خداى مرا مى‌پرستيد. شما بر دين‌