خلاصه فصل‌ عوامل پيروزى و شكست بر دو نوع تقسيم مى‌شوند: عوامل مادّى؛ و عوامل معنوى، عوامل مادّى شامل نيروى انسانى، تدابير عملياتى و پشتيبانى و تجهيزات است. نيروى انسانى (: فرمانده و فرمانبر)، نفشى بسيار مهم در كابرى ديگر امكانات و عوامل دارد. فرمانده كاردان و لايق، با داشتن فرمانبران شايسته و با ايمان و مطيع، خوب مى‌تواند به اهداف خويش دست يابد.
تدابير عملياتى، از قبيل طرح و برنامه، اطلاعات و حفاظت اطلاعات، سازماندهى و تاكتيك‌ها، چنانچه با دقّت و ظرافت انجام شوند، نقشى كارساز در نيل به اهداف ايفا مى‌كنند. براى كسب پيروزى، فرمانده بايد از كسب اطلاعات و حفاظت آن غفلت نورزد و آسان از كنار سازماندهى نيروها و تاكتيك‌هاى نو نگذرد.
عوامل معنوى، نقش برترى در پيروزها ايفا مى‌كنند؛ زيرا اسلام بر كيفيت‌ها تأكيد دارد نه بر كميت‌ها.
ايمان به خداوند و قيامت، به آدمى آرامش قلب مى‌دهد و دلهره و اضطراب را برطرف مى‌سازد و در سختى‌هاى نبرد، غبار اندوه و سستى را مى‌زدايد.
صبر و پايدارى، خمير مايه وجود رزمنده مسلمان است كه اسلام بر آن تأكيد فراوان دارد. قرآن، پيروزى يك نفر صابر را بر ده نفر از دشمنان وعده داده است و به گفته امام على عليه السلام انسان صبور هرگز پيروزى را از كف نمى‌دهد.
شيرينى توكّل در جبهه‌هاى نبرد بيش از همه‌جا در كام مى‌نشيند و «حسبنا الله و نعم الوكيل»، در ميان آتش و خون تجلّى مى‌يابد. انسان متوكّل هيچ‌گاه در برابر انبوه دشمنان مأيوس و مرعوب نمى‌شود؛ زيرا به قادر يكتا تكيه دارد. ياد خدا، غفلت را از دل مى‌گيرد و در شرايط بحرانى، موجب آرامش مى‌شود.
انسان بصير، هيچ‌گاه هدف را گم نمى‌كند و از تلاش بازنمى‌ايستد. جنگ با بسيارى سپاهيان و تجهيزات به پيروزى نمى‌رسد، بلكه پيروزى، بر بصيرت استوار است. اتحاد و اختلاف، از عوامل مهمّ شكست و پيروزى هستند. آن‌جا كه وحدت بر نيروها سايه افكَنَد، پيروزى نيز آغوش مى‌گشايد و آن جا كه اختلاف پديدار است، شكست پنجه درمى‌افكند.
امدادهاى الهى در شرايط بحرانى، نجاتبخش رزمندگان است، ولى بايد شرايط نزول آن را فراهم ساخت.
جنگ روانى، روحيه دشمن را تخريب مى‌كند و سپاهى پيروز است كه بتواند با بهره جستن از شيوه‌هايى كارساز، روحيه د نظام دفاعى اسلام ٢١٩ ٥ - تسليم شدن دشمن ص : ٢١٨ شمن را درهم بشكند. عواملى چون گناه، نافرمانى، دنياطلبى، سستى و ...
سپاهيان را دچار شكست مى‌كند.