١ و ٢- بلوغ و عقل‌ به اتّفاق همه فقيهان، از ويژگى‌هاى بايسته كسى كه مى‌خواهد در جهاد حضور پيدا كند، «بالغ» و «عاقل» بودن اوست. بنابراين، جهاد بر كودك و نوجوان نابالغ و نيز بر ديوانه واجب نيست. پيامبر خدا صلى الله عليه و آله مى‌فرمايد:
«رُفِعَ الْقَلَمُ عَنْ ثَلاثَةِ، عَنِ الصَبّىِ حَتَّى يَحْتَلِمَ، وَ عَنِ الَمجْنونِ حَتَّى يَفيقَ وَ عَنِ النَّائِمِ حَتَّى يَسْتَيْقِظَ» «١» تكليف [نماز، جهاد و ...] از سه نفر برداشته شده است: از كودك تا به سنّ بلوغ برسد، و از ديوانه تا عاقل شود و از شخص خوابيده، تا بيدار شود.
برخى فقيهان اهّل سنّت، با استناد به آيه «لَيْسَ عَلَى الضُّعَفاءِ ... حَرَجٌ» «٢» [: بر ضعيفان باكى نيست‌] كودكان و ديوانگان را از جهاد معاف دانسته‌اند، به اين دليل كه آنان داراى ضعف جسمانى و عقلانى‌اند و در زمره ضعيفان قرار دارند. «٣» ٣- حرّيت‌ بيشتر فقيهان‌گفته‌اند، كسى‌كه در جهادشركت مى‌كند، بايد آزادباشد نه‌برده. تنها از ابن‌جنيد شرط نبودن آزادى نقل شده است. «٤» بنابراين، جهاد بر بردگان واجب نيست «٥»؛ زيرا پيامبر خدا صلى الله عليه و آله تنها با افراد آزاد بر اسلام و جهاد بيعت كرد و از بردگان تنها بر اسلام «٦» بيعت گرفت.
برخى نيز به آيه «ليس على الضُعفاء ... وَ لا عَلَى الَّذينَ لا يَجِدُونَ ما يُنفِقونَ حَرَجٌ» «٧» استدلال كرده‌اند به اين گونه كه برده، مالك چيزى نيست، نه از خود اختيارى دارد و نه مال و ثروتى. از اين رو، بدون اجازه مولاى خود قادر و مجاز به انجام كارى نيست و در