إرشاد القلوب ت مسترحمی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ١٠٧ - باب يازدهم در توبه و شرايط آن

تا صاحب حق آن را قصاص نمايد كه تو را بكشد يا ديه قتل را ادا نمائى، و ديه جراحت و شكستگى را ادا كنى اگر عضوى از اعضاء او را مجروح و شكسته نموده باشى.

و اگر توبه از زنا و شرب خمر و امثال ذلك باشد، بايد نادم و پشيمان باشى از آن كردار، و عزم بترك عود بآنها كنى.

و توبه اين نيست كه بگوئى: أستغفر اللَّه ربى و أتوب إليه، و ادا ننمائى حق خداوند و پيغمبر و ائمه : را و نه حق الناس را، بلكه اين استغفار سخريه و استهزاء بخويشتن است و گناهى بر گناهان افزودنست چنان كه يكى از بزرگان عبور نمود بر مردى كه ميگفت: استغفر اللَّه ربى و أتوب إليه، و دشنام ميداد مردم را، و باز استغفار ميكرد و دشنام ميداد و ناسزا ميگفت فرمود: اى مرد استغفار كن از اين استغفارت كه جز استهزاء بخودت فائده ديگرى ندارد.

و فرمود رسول خدا ٦ اى گروه مردم بازگشت بخدا نمائيد و توبه كنيد پيش از آنى كه بميريد، و كوشش كنيد باعمال خير و نيكو قبل از آنكه برسيد به نتيجه كارهاى خود در قيامت و اصلاح نمائيد بين خود و خداوند را تا اينكه سعادت يابيد، و زياد صدقه دهيد تا اينكه روزى شما زياد شود، و امر بمعروف كنيد تا اينكه محفوظ بمانيد، و نهى از منكر كنيد تا اينكه يارى كرده شويد، اى گروه مردم عاقلترين شما كسى است كه هميشه بياد مرگ باشد، و بهترين شما كسى است كه خود را آماده مرگ نمايد، همانا از علامت عقلست رو گردانى از دنيا و توجه داشتن بآخرت و زاد و توشه گرفتن براى ماندن در قبر و روز محشر.

و رسول خدا ٦ هميشه ميگفت هنگام دعا أللهم اغفر لى كلّ‌