إرشاد القلوب ت مسترحمی - دیلمی، حسن بن محمد - الصفحة ١٠٦ - باب يازدهم در توبه و شرايط آن
بخشنده گناهان و پذيرنده توبه بندگان با ايمان و انتقامگيرنده است از مردم ظالم بىايمان.
پس توبه في نفسه واجب است از تمام كارهاى ناپسند و از واجباتى كه در آن اخلال و سستى شده باشد.
پس اگر توبه از حق اللَّه باشد مانند ترك نماز و روزه و حج و زكاة و امثال ذلك: واجبست علاوه بپشيمانى و ندامت و عزم بر عدم ارتكاب آن معصيت، بقدر امكان آنچه را ترك نموده قضا نمائى، و اگر نميتوانى (بواسطه ضعف و بيمارى) بجا آورى بايد تصميم بجا آوردن آن را داشته باشى هر وقتى كه توانستى.
و اگر توبه از حق الناس باشد: واجبست آن را بصاحبش رد نمائى اگر زنده باشند، و إلا بوارثين صاحب مال اگر آن مال بعينه موجود باشد و إلا باندازه همان مال را بده، و اگر وارث نداشته باشد براى او تصدق كن اگر مقدار آن را ميدانى و إلا بهر قدر كه گمان دارى صدقه بده و تأسف و ندامت بسيار داشته باش بر غصب نمودنت و تصميم داشته باش كه ديگر مرتكب اين گونه كارها نشوى، و طلب عفو و استغفار نما از خداى تعالى چون تعدى بر امر او و رسول او و امر امام زمان خود نمودهاى و هر يك از خدا و رسول و أئمه حقى دارند كه با استغفار برطرف مىشود.
و اگر توبه از ريختن آبروى ديگرانست يا اينكه كسى را فحش و دشنام دادهاى يا تهمت زده باشى و سخن چينى كرده باش، واجبست آنها را راضى نمائى و تهمت زده را از اتهام بيرون آورى بهر نحوى كه مىشود.
و اگر توبه از حق بدنى باشد مانند اينكه كسى را عمدا كشته باشى يا عضوى از او شكسته و يا مجروح كرده باشى، واجبست كه تمكين كنى