جمعيت ايران بر اثر كشتار و ويرانى مغولها به نحو فاحشى كاهش يافت، شهرهاى بسيارى ويران شدند، وسعت اراضى زيركشت تقليل يافت و بسيارى از اراضى بدون استفاده باقى ماندند و يا به چراگاه تبديل شدند.[١] تنها در عهد غازان خان (ايلخان هشتم، ٧٠٣ ه ق/ ١٣٠٣ م) علت اين انحطاط مورد بررسى و توجه قرار گرفت كه آنهم بخاطر وزير با تدبير و دانشمند ايرانى غازان خان يعنى خواجه رشيدالدين فضل‌الله همدانى بوده است كه نتايج حاصله از كوشش نامبرده، موجب بازسازى اقتصاد كشاورزى ايران شد. با توجه به اينكه غازان خان تازه مسلمان شده بود، مى‌كوشيد قوانين حقوقى مربوط به فقه اسلامى را رعايت كند و در فرمانى كه صادر مى‌كند، حقوق بيشترى را به روستاييان مى‌دهد. (اقطاع‌داران) نگويند كه رعاياى اين مواضع باقطاع به ما داده‌اند اسير مااند ... و بهره مال و متوجهات ديوانى براستى از ايشان بستانند ...[٢] در عصر صفوى، حمايتهاى مختلف از رعايا و تكثير زراعت و تعمير ابنيه و قنوات، از اقدامات موثرى بود كه رونق جديدى را در كالبد نيمه‌جان روستا دميد و در آغاز، شاه اسماعيل اول براى جلب نظر روستاييان خراج را تا يك ششم كاهش داد، و اين امر به توسعه اقتصادى و افزايش رابطه شهر و روستا كمك كرد و رشد توليد صنايع دستى و كشاورزى موجب گسترش شهرها گرديد و بسط بازار داخلى را امكان‌پذير ساخت. در اين دوره صنعت قاليبافى به اوج شهرت و حد اعتلاى خود رسيد و قاليهاى ايران به قطعات زياد از طريق بغداد و عثمانى به اروپاى غربى صادر مى‌شدند. همچنين نساجى يكى از رشته‌هاى صنعتى بود كه پيشرفت بسزايى خصوصاً در عصر شاه عباس اول يافته بود. اين عصر به دو دوره مجزا تقسيم مى‌شود: دوره‌اى كه مصادف با حكومت شاه عباس است كه با احداث راهها و ارتباط بين نواحى مختلف مملكت و فراهم كردن تسهيلات براى كاروانها و تجار، موجبات رونق امر تجارت و كشاورزى فراهم آمد.

[١] - رشيدالدين فضل‌الله، جامع التواريخ، جلد دوم، به اهتمام بهمن كريمى، اقبال، تهران، ١٣٣٨، ص ١١٠٣- ١١٠٥.

[٢] - رشيد الدين فضل الله، تاريخ مبارك غازانى، چاپ كارل يان، هرتفورد، انگلستان، ١٩٤٠، ص ٣٠٦.