نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١٠٥ - ٢- بستر اقتصادى- اجتماعى تشكيل جهاد از ديدگاه اقتصاد توسعه
٢- ١- ١- نظام و تركيب اجتماعى روستا
جامعه روستايى در قلمرو پهناور ايران از سرنوشت تاريخى و فرايند تحول يكسان برخوردار نبوده و به دليل تفاوتهاى بارز اكولوژيك، رشد و توسعه ناهمگن و قابليتها و مقتضيات، داراى ساختارهاى اجتماعى گوناگونى است. اين ساختارها را در شرايط كنونى مىتوان در سه تيپ ساختارهاى اجتماعى كمابيش متمايز تفكيك كرد.
الف- ساخت دهقانى
حيات روستايى در گستره وسيعى از كشور بويژه در فلات مركزى مبتنى بر ساخت دهقانى است. در اين ساخت، آبادىنشينى قدمت بسيار دارد و زمينه اصلى فعاليتهاى توليدى روستا زراعت بوده و داراى فصلى دهقانى- كشاورزى است.
اساس فعاليت دهقانان در توليد كشاورزى بر زراعت، باغدارى و دامدارى استوار است. در برخى از بهرهبرداريهاى روستايى، صنايع دستى (قاليبافى) نيز براى تكميل توليد زراعتى انجام مىگيرد.
از هنگام اصلاحات ارضى سال ١٣٤١ تاكنون، با واگذارى زمين به دهقانان بتدريج بهرهبردارى خانوادگى نيرومند شده است.
ب- ساخت دهقانى- عشايرى
اين ساخت در فضاهايى حاكم است كه ساختارهاى قبيلهاى و عشايرى با اسكان و يكجانشينى، فروپاشيده و آباديهاى نوپا شكل گرفته است. در اين آباديها اساس فعاليت دهقانانى كه منشأ ايلى (عشايرى) دارند بر دامدارى توأم با زراعت استوار است و صنايع دستى كماكان مكمل توليد به شمار مىآيد.
سلسله مراتب قدرت در اين ساختار تا حدودى متأثر از سنتهاى عشايرى است و ريش سفيدان سهم مهمى در تصميمگيرى دارند.
در جامعه عشايرى ساكن، با وجود تغييراتى كه در نحوه معيشت آنان پديد آمده هنوز تقسيمات ايلى و آگاهى به آن ديده مىشود.
ج- ساخت ايلى
توليد در اين ساخت معمولًا و عمدتاً مبتنى بر دامدارى به شيوه سنتى و كوچ است.