دياكونوف مى‌نويسد: «قسمت اصلى اراضى كشور به وسيله كشاورزانى اداره مى‌شد كه روى زمين پادشاه زندگى مى‌كردند و حق نداشتند آن را ترك كنند و انواع مالياتها و عوارض و خراجها را نيز مى‌پرداختند. قسمتى از اراضى به معابد و شهرها نيز اختصاص داشت.»[١] بنا به گفته گيرشمن در اين دوران نمونه‌هاى صنايع دستى كه در حفريات باستانشناسى بدست آمده عموماً منسوب به شهرهاست نه به روستاها. انبار شدن دسترنج روستاييان در خزائن طبقه بالا، توجه سلاطين به زيباتر كردن شهرها، عامل موثرى در رواج صنعت در شهرها بود و تنها روستايى صنعتگر آزاد يا خوش‌نشين پيشه‌ور بود كه مى‌توانست به شهر مهاجرت كند.

پس از انقراض هخامنشيان و در دوره كوتاه سلوكيان و سپس عصر اشكانيان، مناسبات اجتماعى و وضع كشاورزى دستخوش تغييراتى گشت و به دامپرورى و امور مربوط به آن توجه بيشترى مبذول گرديد؛ بطورى كه گيرشمن مى‌نويسد: «در اثر توسعه طرق جديد آبيارى در عهد سلوكيان سه دوره برداشت محصول از زمينهاى زراعى عملى شده و احداث جنگل و پرورش ميوه‌ها و باغها مجرى گرديد.»[٢] در زمان اشكانيان احداث قنات (كاريز) مورد توجه سران كشور نيز بوده است. در عهد سلوكيان و اشكانيان روستاييان در امر توليدات صنعتى با صنعتگران و پيشه‌وران شهرى همكارى و رقابت مى‌كردند.

از صنايعى كه در دوره سلوكيان رواج داشته و گيرشمن از آنها ياد كرده يكى قاليبافى و ديگرى نساجى‌[٣] است كه بيشتر بوسيله روستاييان ساخته مى‌شده است.

در زمان ساسانيان، روستاييان، وابسته به زمين بودند و مكلف به انجام امور محوله مى‌گشتند، وضع روستاييان در دوران فرمانروايى چهارصد ساله ساسانيان خصوصاً دوران پيروز، يكى از اين فرمانروايان، طاقت فرسا شد. مالياتهاى سنگين هر روز كمرشكن‌تر مى‌گرديد. روستاييان فقير و ناتوان شده از دهكده‌ها مى‌گريختند. فقر و

[١] - دياكونوف: تاريخ ايران باستان، ترجمه روحى ارباب، ص ١٥٦.

[٢] - گيرشمن، ايران از آغاز تا اسلام، دكتر محمد معين، ص ٢٣٥.

[٣] - گيرشمن، ايران از آغاز تا اسلام، دكتر محمد معين، ص ٢٣٦.