اين دوره را كه از اواخر سال ١٣٤٩ آغاز مى‌شود و تا اواخر سال ١٣٥٦ و اوايل سال ١٣٥٧ ادامه مى‌يابد، مى‌توان دوره انفجارى نام نهاد. ريشه هجوم توده‌وار روستاييان به شهر را در اين دوره، ديگر نبايد در ارتباط با اصلاحات ارضى و ياصنعتى شدن سريع جستجو كرد. علت مهاجرت دراين دوره، نامساعد شدن شرايط اقليمى محل سكونت روستايى، از ميان رفتن امكانات توليد و مشكلاتى از اين دست نيست، بلكه بر اثر تغييراتى است كه مستقيماً با جامعه شهرى و تحولات بيرون از جامعه روستايى ارتباط دارد. براى مثال، تهران با قدرت جذبى كه در زمينه خدمات ساده و بالاخص خدمات ساختمانى داشت، هر ساله جمعيت عظيمى را مى‌بلعيد.

يكى ديگر از خصوصيات اين دوره آن بود كه اگر در دهه‌هاى گذشته مهاجر روستايى به ترتيب ابتدا به شهركها، سپس شهرهاى درجه دوم و سرانجام به شهرهاى درجه يك روى مى‌آورد در دهه اخير، قسمت اعظم مهاجران از اقصى نقاط روستايى مستقيماً راهى تهران مى‌شدند. بعلاوه در دهه‌هاى گذشته، مهاجرت از روستا به شهر به بخش كشاورزى لطمه وارد نمى‌كرد و فقط اضافه جمعيت روستا جذب شهر مى‌شد. در حاليكه در اين دهه به دليل سرازير شدن ناگهانى و بى حساب درآمد نفتى و تمركز اين ثروت باد آورده در دست قشر كوچكى كه عمدتاً سوداگرى اراضى شهرى و كارهاى ساختمانى را پيشه خود ساخته بودند، ضربه مهلك و غيرقابل جبرانى بر اقتصاد كشاورزى كشور وارد آمد كه اثرات مهم و ناهنجار آن تا امروز گريبانگير جامعه است.

براساس مطالعاتى كه بخش تحقيقات جمعيت‌شناسى موسسه مطالعات و تحقيقات اجتماعى انجام داده است در سال ١٣٥٢، ٢/ ٤٣ درصد كل جمعيت تهران را مهاجران تشكيل مى‌دادند و تعداد اين مهاجران دقيقاً ١٥٢٣٦٦٤ نفر بوده است كه از نقاط مختلف كوچ كرده بودند.

مسايل و مشكلات مهاجرتهاى روستا به شهر، خصوصاً به تهران در دهه اخير، چنان عظيم و دامنه‌دار بود كه اثرات سوء آن تا سالها ادامه خواهد داشت.[١]

[١] - وثوقى، منصور، جامعه‌شناسى روستايى، ملّخص ص ٥٣- ٤٦.