نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١٤٤ - ٣- عوامل ضرورى وحتمى اجتماعى- اقتصادى تشكيل جهادسازندگى از ديدگاه اقتصاد توسعه
و به تعبيرى نهادگرايى است. عنصر مشخص تمايز اين تعريف از ديگر تعاريف در اين بحث اين است كه:
«توسعه ابعاد گوناگونى دارد و قبل از آنكه نمودى در بهبود توليد و دگرگونى در نهادهاى اقتصادى و سطح زندگى مادى انسان داشته باشد بايد متحول كننده تفكر خود انسان باشد. به عبارت ديگر تحول فكرى و فرهنگى در يك فرايند توسعه اقتصادى بر تحول مادى تقدم دارد و به عنوان يك اصل در تعريف و مفهوم توسعه، تحول مادى قبل از تحول فكرى امكانپذير نيست. بنابراين، توسعه در مفهوم علمى و عملى آن فقط وقتى مىتواند ظهور يابد كه جامعه" تحول فكرى و فرهنگى" يافته و به موازات اين تحول، سازمانها و نهادهاى مناسب با توسعه مادى شكل بگيرد. مشكل توسعه در بسيارى از كشورهاى عقب مانده، عدم وجود تفكرى واحد و دركى صميمى از مفهوم توسعه است و به همين دليل پس از شناسايى و تجديد نظر كلى در نظام موجود فرايند تاريخى آن، همراه و هماهنگ با اقدامات اقتصادى سازنده (مىبايد) به استقرار و تحكيم حاكميت قانون و تأمين امنيت و جو مناسب براى پرورش افكار (مردم) پرداخت، و بتدريج نهادها و سازمانها و قوانين و مقررات مناسب با اهداف اصلى توسعه را جايگزين نهادها و دستگاهها و مقررات منع توسعه نمود.»[١] بطور كلى توسعه جريانى است كه در خود، تجديد سازمان و سمتگيرى متفاوت داشته و كل نظام اقتصادى- اجتماعى را متحول مىكند. توسعه علاوه بر بهبود ميزان توليد و درآمد، شامل دگرگونى اساسى در ساختهاى نهادى، اجتماعى، ادارى و همچنين ديدگاههاى عمومى مردم است. توسعه در بسيارى موارد حتى عادات و رسوم و عقايد مردم را نيز در بر مىگيرد.
٣- ١- توسعه روستايى
زمينه پيدايش آنچه را كه امروزه توسعه جامعه روستايى مىنامند مىتوان در اواخر
[١] - متوسلى، دكتر محمود،" توسعه اقتصادى" موسسه توسعه و تحقيقات اقتصادى، دانشكده اقتصاد، دانشگاه تهران، جزوه تايپ شده، ١٣٦٧، تهران، ص ١.