نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١٥٠ - ٤- جايگاه بالقوه جهادسازندگى قبل از تأسيس آن با نگاهى به ضرورتهاى اجتناب ناپذير توسعه اقتصادى
تشكيل ايالات و ولايات و دستورالعمل حكام، مصوب ١٤ ذيعقده ١٣٢٥ هجرى قمرى دوره اول قانون گذارى براى اداره دهات از كدخدا نام برده و او را مانند حاكم و نايبالحكومه اداره نظميه شهرى و بلوكى جز دواير حكومتى بشمار آورده است.
مطابق آن قانون در باب كدخدا و امور راجع به قراء ذكر شده است كه اداره كردن امور بعهده كدخدايى است كه به رضايت ساكنان ده و به تصويب مباشر و مالك و امضاء نايب الحكومه بدين سمت استقرار مىبايد.»[١] اقدامات و تحولات دوره رضاشاه تقريباً تنها حيات شهرى را دستخوش تحول ساخت و زندگى روستا تا حدى از اين تحولات بركنار ماند و تنها بطور غيرمستقيم و تدريجى از اين تحولات تأثير پذيرفت. شايد بتوان گفت تنها تأثير تحولات اين دوره بر زندگى روستايى، سربازگيرى اجبارى بود. ليكن از حيث چگونگى معيشت، تقريباً دست نخورده ماند.
در سال ١٣١٦ قانونى بنام" قانون عمران دهات" به تصويب رسيد، ليكن بازتاب اجتماعى و اقتصادى اين قانون در روستاها منجر به اثرات عينى و تحولات كيفى نگرديد.
اين قانون كه بدليل مخالفتهاى مالكان و ممانعت نمايندگانشان در مجلس تصويب نشد در شكل اوليهاش بر بالا بردن محصولات كشاورزى تأكيد داشت و مالكان را تهديد مىكرد كه در صورت عدم رسيدگى به اراضى خود و وضع رعايا، املاكشان توسط دولت ضبط مىگردد.
اين قانون با محتواى جديد كه امكان تعرض كمترى را با مالكان فراهم مىكرد به تصويب رسيد و اجرايش به عهده وزارت كشور سپرده شد.
بعد از انقلاب مشروطيت اين قانون را بايد اولين تجربه در زمينه توسعه روستايى دانست.
در سال ١٣٣١ و در خلال اجراى برنامه عمرانى اول لايحهاى تحت عنوان" ازدياد سهم كشاورزان" دو ماه بعد از لايحه" الغاى عوارض در دهات" مصوب مردادماه
[١] - رجوع شود به جزوه« گنجعلى زاده، ناهيد و ديگران، بررسى تحولات و تغييرات عمران روستايى در ايران، وزارت تعاون و امور روستاها، ١٣٥٥.