نهادگرائى و جهاد سازندگى - ايروانى، محمد جواد - الصفحة ١١٥ - ٢- بستر اقتصادى- اجتماعى تشكيل جهاد از ديدگاه اقتصاد توسعه
روى هم رفته با توجه به تعداد آباديهايى كه طى دهههاى اخير خالى از سكنه شده، مىتوان نتيجه گرفت كه به طور كلى از تعداد آباديهاى كوچك كاسته شده و جمعيت روستايى به مرور گرايش بيشترى به زندگى در مراكز روستايى پر جمعيت داشته است. با پر جمعيت شدن آباديهاى بزرگ و تبديل برخى از اين آباديها به شهر، تعداد آباديهاى بزرگ كاهش نيافته و بهتدريج بر تعداد و جمعيت اين مراكز افزوده شده است.
احتمالًا يكى از دلايل تكوين اين روند، شكلگيرى مهاجرتهاى پلكانى و استقرار موقت و پى در پى جمعيت در مراكز روستايى برتر و بزرگتر است. البته مهاجرت و جابجايى جمعيت روستايى در برخى از مناطق با تعدادى از مناطق كشور متفاوت است.
٢- ١- ٤- مهاجرت
در دهههاى اخير، دركشور ما مهاجرت از آهنگيكنواختى برخوردار نبوده و كشوقوسى در روند آن ملاحظه مىشود. بطور كلى مهاجرت از روستا به شهر را در ايران مىتوان در سه دوره بررسى كرد.
دوره اول: اين دوره مربوط به قبل از اصلاحات ارضى است. در طول آن، مهاجرت آهنگى كند داشت. اين نوع مهاجرت در جوامعى كه اقتصاد كشاورزى سنتى دارند، ديده مىشود. در اين جوامع نظام اقتصادى- اجتماعى داراى ويژگىهاى خاصى است.
از يك طرف نظام فئودالى و يا بقاياى آن زمينهاى براى مهاجرت وسيع روستاييان فراهم نمىآورد و از طرف ديگر اقتصاد شهرى هم گنجايش و قدرت جذب بخش عمده روستاييان را در خود ندارد.
اين مهاجرت كه مىتوان آن را مهاجرت آرام نام نهاد، ساخت شهرى را بنحو عميق و ناگهانى دگرگون نمىكند.
در ايران، اين دوره مهاجرت تا اوايل دهه ١٣٤٠، يعنى تا شروع اصلاحات اراضى ادامه داشت و داراى ويژگيهاى زير بوده است:
اولًا روستاييان، بيشتر، از روستا به روستا مهاجرت مىكردهاند تا از روستا به شهر. طبق سرشمارى سالهاى ١٣٣٥ و ١٣٤٥ جمعيت شهرى از ٤/ ٣١ به حدود ٣٩ درصد