تكوين و تشكيل هسته‌هاى اوليه زيستى در قالب نقاط ثابت يا به بيان دقيق‌تر، روستانشينى، قدمتى ديرينه و تاريخى در سرزمين ايران دارد و با تاريخ توسعه آن، پيوند مى‌خورد. اين پيوند نتيجه همنشينى و قرابت نزديك انسان با بستر محيطى خود بوده است.

نوع معيشت و نظام اقتصادى روستاها در ايران همواره در طول تاريخ بر پايه بهره‌ورى بهينه از محيط اطراف شكل گرفته است. ايجاد نظام معيشتى بر پايه توليد دامى در پاره‌اى مناطق و نظام اقتصادى متكى بر زمين در برخى ديگر، تأكيدى بر نظام‌پذيرى روستاهاى اين ديار با بستر مكانى خود است.

انسان ساكن اين ديار، به اقتضاى طبيعت ناهمگون و محيط متغير آن، به تدريج سكونت خود را به يكجانشينى سوق داده است.

احداث و ابداع روشهاى جديد در تطابق محيطى، نظير استفاده از روشهاى مناسب آبيارى و بهره‌ورى از آب و باد به حركت درمى‌آيد و دستگاههاى متنوع ديگر كه در امور كشاورزى به كار مى‌رفت، همواره تسهيل كننده اين همنوايى انسان با محيط پرصلابت خود بوده است. از بررسى و نگرش در كتب و منابع تاريخى چنين برمى‌آيد كه مردم روستانشين ايران سرمنشأ كشاورزى و دامدارى و تمدن زندگى اوليه بشر بوده‌اند.

گيرشمن مى‌نويسد: «سكنه بدوى بين‌النهرين (كه داراى كشاورزى پيشرفته بودند) از همان نژاد و منشأ سكنه فلات ايران مى‌باشند.»[١] از كتاب كهن اوستا چنين برمى‌آيد كه زندگى در سرزمين ايران با كشاورزى و دامدارى آغاز شده است.

ايرانيان بيش از ساير عناصر اصلى مادى (آب و آتش و هوا و خاك و ماه) آب را كه آثار آشكارترى در زندگى و كشاورزى دارد، ارج مى‌نهاده‌اند و آب را بصورت الهه زن آناهيتا ستايش مى‌كردند.

كشاورزى مقدس‌ترين كارها شمرده مى‌شد، مانند جهادكننده‌اى در راه دين:

«اهورامزدا مى‌گويد: كسى كه گندم مى‌كارد به اين مى‌ماند كه راستى مى‌افشاند و دين مزديستا را از پيش مى‌برد.»[٢]

[١] - گيرشمن، ايران از آغاز تا اسلام، ترجمه دكتر محمد معين. ص ٣٦.

[٢] - يشتها، پورداوود، جلد دوم، ص ٣٠٦.( از منابع تاريخى زرتشتيان)