سادات‌افجه‌ای \ sādāt afjeʾī\ ، سید محمدرضا، قاضی و مشاور حقوقی، و یکی از اعضای کمیسیون تهیه و تدوین قانون مدنی ایران.
سید محمدرضا سادات‌افجه‌ای فرزند سید جعفر در ١٢٨٥ ق/ ١٢٤٧ ش، در افجۀ تهران متولد شد. وی نخست، نزد علمای تهران و نجف علوم زمان خود، همچون علوم دینی و شرعی، فقه، اصول، کلام و فلسفه را آموخت و سپس، به تدریس علوم اسلامی در حوزه‌های علمیه و دانشکدۀ معقول و منقول (دانشکدۀ الٰهیات تهران) پرداخت (مبارکیان، ٣٨٧- ٣٨٨).
سادات افجه‌ای در ١٢٩٠ ش، به عدلیۀ تهران (دادگستری فعلی) دعوت شد و از این زمان به بعد، مهم‌ترین فعالیتهای خود را در امور قضایی آغاز کرد؛ وی از ١٢٩٠-١٢٩١ ش وکیل عمومی دیوان عالی تمیز (دیوان عالی کشور)، در ١٢٩٢ ش مشاور آن، و در ١٢٩٤ ش مدعی‌العموم (دادستان) و عضو این دیوان بود، و تا ١٣٠٠ ش ریاست محاضر و محاکم شرع را بر عهده داشت (همانجا).
سادات‌افجه‌ای یکی از اعضای اولین کمیسیون تهیه و تدوین قانون مدنی ایران بود (همو، ٥٠٣؛ آقابزرگ، ٧/ ٤٦)؛ این کمیسیون را سید محمد فاطمی در ١٢٩٨ ش تشکیل داد و خود ریاست آن را بر عهده گرفت (فاطمی، ١٠٥). افجه‌ای در ١٣٠٠ ش دوباره مشاور دیوان عالی تمیز، و در ١٣٠٢ ش مستشار این دیوان شد. وی پس از آن نیز تا زمان گشایش دادگستری نوین، دادستان کل کشور بود (همو، ٣٨٨).
افجه‌ای پس از تشکیل دادگستری نوین بارها ریاست دادگاه شرع تهران را تا ١٣٢٠ ش بر عهده داشت؛ ازجمله در سالهای ١٣١٥ ش («تشکیلات کشوری»، ١٠٩)، ١٣١٨ ش («سازمان کشور»، س ١٤، ص ١٤١)، ١٣١٩ ش («سازمان وزارتخانه‌ها ... »، ١٥٥)، و ١٣٢٠ ش («سازمان کشور»، س ١٦، ص ١٠٦). وی همچنین در ١٣١٣ و ١٣١٥ ش صاحب دفتر ازدواج و طلاق در تهران بوده است («تشکیلات وزارت ... »، ١٣٨؛ «تشکیلات کشوری»، ١١٠؛ عاقلی، ١٨٥). افجه‌ای سرانجام در فروردین ١٣٢٢ ش در تهران درگذشت.

مآخذ

آقابزرگ، الذریعة؛ «تشکیلات کشوری»، سالنامۀ پارس، س ١١، ١٣١٥ ش؛ «تشکیلات وزارت عدلیه»، همان، س ٩، ١٣١٣ ش؛ «سازمان کشور»، همان، س ١٤، ١٣١٨ ش؛ «سازمان کشور»، همان، س ١٦، ١٣٢٠ ش؛ «سازمان وزارتخانه‌های کشور»، همان، س ١٥، ١٣١٩ ش؛ عاقلی، باقر، داور و عدلیه، تهران، ١٣٦٩ ش؛ فاطمی قمی، محمد، خاطرات، به کوشش حسن زندیه، تهران، ١٣٨٩ ش؛ مبارکیان، عباس، چهره‌ها در تاریخچۀ نظام آموزش عالی حقوق و عدلیۀ نوین، تهران، ١٣٧٧ ش.

آزاده عباسی