حسن‌آباد صنیع‌الدوله \ hasan-ābād-e sanīʾ-od-dowle\ ، یا باغ درویش، باغ و مزرعه‌ای آباد در دورۀ قاجار در میان آبادیهای امامزاده قاسم و جماران، نزدیک آبک واقع در شمیران که امروزه اثری از آن نیست.
این باغ که در گذشته به باغ درویش شهرت داشت، آبادکردۀ محمدحسن خان صنیع‌الدوله، ملقب به اعتمادالسلطنه (د ١٣١٣ ق)، از رجال روزگار ناصری است که به نام او حسن‌آباد صنیع‌الدوله خوانده می‌شد. در واقع، در ١٤ رجب ١٢٩٢ ق، ناصرالدین شاه قاجار (سل‌ ١٢٦٤-١٣١٣ ق)، باغ درویش را به اعتمادالسلطنه بخشید، و او سپس با خرید زمینهای مجاور، آن باغ را توسعه داد (اعتمادالسلطنه، روزنامه ... ، ١٥، ١٧). دکتر فووریه ــ پزشک مخصوص ناصرالدین شـاه ــ که در تابستان ١٣٠٧ ق چند روزی در این باغ اقامت داشته، آن را باغی زیبا توصیف کرده است. به نوشتۀ وی در ٢ ذیحجۀ همان سال، دزدان به عمارت باغ دستبرد زده و تمام اموال اعتمادالسلطنه، از جمله ٣ صندوق پر از اسباب را به سرقت بردند (ص ١٦٣، ١٧٥-١٧٦).
اعتمادالسلطنه به مدت ٢٠ سال به آباد کردن این باغ و مزرعه پرداخت، و بنا بر ادعای خود حدود ٣٠ هزار تومان در آنجا خرج کرده بود؛ اما در ١٠ ذیقعدۀ ١٣١٢، به سبب مقروض بودن، به ناچار این باغ را با قیمتی در حدود ٤ هزار تومان به میرزا محمد ناظر فروخت. باغ حسن‌آباد صنیع‌الدوله دارای ساختمانها و حوضهایی با فواره‌های متعدد و درختان سرسبزی بود که به آن زیبایی خاص می‌بخشید. ناصرالدین شاه نیز در مواردی این باغ را برای ییلاق انتخاب می‌کرده است (اعتمادالسلطنه، همان، ١٩٧، ٣٣٨، ١١٤٥، ١١٤٨، المآثر ... ، ١/ ١٢٠؛ ستوده، ١/ ٣٣٦-٣٣٧).
به نوشتۀ ستوده سندی از دکتر اصغر مهدوی وجود دارد که در شوال ١٣١٩، ٦ دانگ مزرعۀ حسن‌آباد و عمارت ییلاقی آن با حاجی حسین آقا امین‌الضرب مصالحه شده است (١/ ٣٤٢-٣٤٣). باغ و مزرعۀ حسن‌آباد صنیع‌الدوله در ١٣٢٨ ش از توابع روستای امامزاده قاسم به شمار می‌آمد ( فرهنگ ... ، ١/ ٢١؛ کریمان، ١/ ٤٩٥). حسن‌آباد صنیع‌الدوله بعدها تقسیم شد و به فروش رفت و بعدها اثری از آن بر جای نماند (معتمدی، ٣٧٢).

مآخذ

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامۀ خاطرات، تهران، ١٣٤٥ ش؛ همو، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٦٣ ش؛ ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ١٣٧١ ش؛ فرهنگ جغرافیایی ایران، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ١٣٢٨ ش؛ فووریه، ژان باتیست، سه سال در دربار ایران، ترجمۀ عباس اقبال آشتیانی، تهران، ١٣٢٦ ش؛ کریمان، حسین، قصران (کوهسران)، تهران، ١٣٥٦ ش؛ معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ١٣٨١ ش.

حسن موسوی‌زاده