دانشنامه تهران بزرگ - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ١٤٢٨ - لتیان، سد
لتیان، سد
نویسنده (ها) : ناصر پازوکی طرودی
آخرین بروز رسانی : جمعه ٦ تیر ١٣٩٩
تاریخچه مقالهلتیان، سد \ sadd-e latyān \ ، سدی بر روی رودخانۀ جاجرود واقع در جنوب شرقی شهر لواسان و ٢٠کیلومتری شمال شرقی تهران.

نام سد لتیان از روستایی به همین نام که اکنون به زیر آب رفته، گرفته شده است. عملیات ساختمانی این سد در ١٣٤٢ ش آغاز شد و در ١٣٤٦ ش با نام سد فرحناز، دختر محمدرضا شاه پهلوی، به بهرهبرداری رسید. این سد بر روی رودخانۀ جاجرود با حوضۀ آبریزی به مساحت ٨٠٠‘٦٩ هکتار و با متوسط جریان آب سالانه به میزان ٣٥ میلیون مـ٣ در فاصلۀ ٢٠کیلومتری شمالشرقی تهران احداث شده است. اهداف مورد نظر برای احداث سد لتیان، مهار سیلابهای سالانه و جلوگیری از زیانهای ناشی از سیل، تأمین بخشی از آب آشامیدنی مردم شهر تهران، تنظیم آب مورد نیاز برای مصارف کشاورزی زمینهای دشت ورامین، و تولید سالانۀ انرژی برقابی و کمک به شبکۀ سراسری برق بهویژه در ساعتهای اوج مصرف برق بود.
نوع سد لتیان از انواع سدهای بتونی پایهدار است. ارتفاع بتونی این سد از کف پی ١٠٧ متر، و ارتفاع آن از بستر رودخانه ٨٠ متر، و طول تاج آن ٤٥٠ متر است. گنجایش نهایی یا کل مخزن سد لتیان ٩٥ میلیون مـ٣، اما گنجایش مفید آن ٨٥ میلیون مـ٣ است. وزن مصالح و مواد مصرفی برای احداث سد لتیان ٠٠٠‘٧٧٠ تن بود. سرریزهای این سد از نوع روباز و تونلی بوده و ظرفیت تخلیۀ سرریزهای روباز ٦٥٠ مـ٣ در ثانیه، و میزان تخلیۀ نوع تونلی ١٠٠‘١ مـ٣ در ثانیه است. مساحت آب دریاچۀ سد لتیان در حداکثر تراز آب و پر بودن مخزن ٣ / ٣ کمـ٢ است و ارتفاع آب و تراز تاج سد از سطح آبهای آزاد جهان ٦١٢‘١ متر است.
در فاصلۀ ٠٠٠‘١متری جنوب و پاییندست سد اصلی لتیـان، سد کـوچکتر دیگری از نـوع وزنـی ـ بتونی به منظور یکنواخت کردن جریان آب رودخانه احداث شده است. ارتفاع این سد فرعی از پی ٤٥ متر، و بلندی آن از بستر رودخانۀ جاجرود ٣٠ متر، و گنجایش کل مخزن آن ٠٠٠‘٨٤٠ مـ٣ است. تراز تاج سد تنظیمی فرعی از سطح آب دریاهای آزاد حدود ٥ / ٥٣٧‘١ متر است.
برای افزایش و توسعۀ منابع آب سد لتیان بهمنظور پاسخگویی به نیاز روزافزون آب آشامیدنی تهران، در ١٣٦٧ ش از طریق احداث تونل انتقال آب سد لار به روستای کلان به طول ٢٠ کمـ ، سالانه به طور متوسط ١٨٠ میلیون مـ٣ آب از سد لار به نیروگاه برق روستای کلان و از آنجا به مخزن سد لتیان و همچنین تصفیهخانۀ شمارۀ ٥ تهران منتقل میشود.
در بخشی از تأسیسات سد لتیان نیروگاه برقی به منظور بهرهگیری از انرژی آب برای تولید برق احداث شد. قدرت تأسیسات نیروگاه برق مذکور ٥ / ٢٢ × ٢ مگاوات و نوع توربین آن فرانسیس عمودی با مدل سنکرون ٢٤ قطبی، و میزان متوسط انرژی تولیدی سالانه ٠٠٠‘٧٠ مگاوات است. ولتاژ تولیدی مولد مذکور ١١ کیلو ولت، و ولتاژ خط انتقال نیروی آن ٦٣ کیلو ولت، و ارتفاع مؤثر آب حدود ٨٠ متر است.
ناصر پازوکی طرودی