آزموده \āzmūde\، حسین (١٢٨٧- ١٣٧٨ ش/ ١٩٠٨- ١٩٩٩ م)، سپهبد، دادستان دادگاه نظامی دکتر مصدق و رئیس دادرسی ارتش.
حسین آزموده از فارغ‌التحصیلان دانشکدۀ افسری و دانشگاه جنگ بود و در ١٣٠٧ ش وارد خدمت ارتش شـد (نک‌ : کیهان، شم‌ ٣٧٦‘٥، ص ١) و تا ١٣٣٠ ش در مشـاغل مختلف مشغـول بـه خدمت بود (نک‌ : عـاقلی، ١/ ١٥). در اواخر همان سال، او و گروهی از افسران، سازمان افسران ناسیونالیست (سازمانی طرف‌دار برخی اصلاحات در ارتش) را بنیان گذاشتند (کاتوزیان، ٢٤٨) و او یکی از اعضای هیئت‌مدیره شد (مصور، ١٠٩).
آزموده در ١٣٣٠ ش، در سمت معاون اول دادستانی ارتش، درجۀ سرتیپی گرفت و در همان سال، به ریاست ادارۀ مهندسی ارتش (عاقلی، همانجا)، و پس از کودتای ٢٨ مرداد ١٣٣٢ با ارتقا به درجۀ سرلشکری، به دادستـانی ارتش منصوب گردید (بهزادی، ٢/ ٣٩٢). او در بازجویی از دکتر مصدق شرکت مستقیم داشت (نک‌ : کاتوزیان، ٣٥٧) و در محاکمۀ وی دادستـان بود (نک‌ : مصدق ... ، ١/ ٤٧-٦٣).

آزموده در سالهای بعد نیز دادستانی دادگاههای بسیاری از افسران و رهبران سیاسی چون سپهبد قرنی (طلوعی، ٩٣٧)، آیت‌الله کاشانی (خواندنیها، شم‌ ‌٨١، ص ١٠) و دکتـر فـاطمی (شیفتـه، ٣٩٨-٤٠٠) را بر ‌عهده داشت. او در مهر ١٣٣٨، به درجۀ سپهبدی ارتقا یـافت و رئیس دادرسی ارتش شد ( کیهـان، شم‌ ٣٨١‘٥، ص ١٤).
آزموده در ١٧ خرداد ١٣٤٠، به تقاضای خویش و موافقت شاه بازنشسته شد (نک‌ : عاقلی، ١/ ١٦) و در همـان روز با انتشار نامه‌ای، خود را به منافع و مصالح ملت متعهد اعلام کرد (همو، ١/ ١٥). انتشار این نامه، او را با دولت علی امینی عملاً درگیر، و در ٢٥ خرداد همان سال طی نامۀ دیگری برضد دولت اعلام جرم کرد ( کیهان، شم‌ ٣٨٤‘٥، ص ١٧)؛ دولت نیز متقابلاً و احتمالاً همـاهنگ بـا شـاه (نک‌ : خواندنیها، شم‌ ‌٧٩، ص ٢) او را به جرائمی متهم، و در ٣٠ خرداد بازداشت کرد ( کیهـان، شم‌ ٣٨٦‘٥، ص ٢٣)، ولی چند هفته بعد آزاد شـد (خواندنیها، شم‌ ‌٨٥، ص ٢). پس از آن در ایام بازنشستگی، گاه به‌عنوان حقوق‌دان به جلساتی دعوت می‌شد (عاقلی، ١/ ١٦). در آبان ١٣٥٧ هم در جلسه‌ای که از امرای ارتش برای بررسی اوضاع انقلابی کشور تشکیل شد، شرکت کرد (نک‌ : آبادیان، ٣١٢-٣١٣).
آزموده در اواسط بهمن ١٣٥٧ به اروپا رفت (عاقلی، همانجا) و طی سالها اقامت در آنجا، با نشریات سلطنت‌طلبان همکاری کرد (نک‌ : کاتوزیان، ٣٧٧). او در ١٣٧٨ ش در‌گذشت (نک‌ : عاقلی، همانجا).

آزموده افسری مطیع و عمیقاً در خدمت رژیم سلطنتی بود. مخالفت او با دولت امینی، به‌جز شرکت‌کردن در بازی سیاسی برای مشروعیت‌بخشیدن به دولت و نزدیک‌کردن امینی به جبهۀ ملی، دلیل دیگری نداشت. حضور او در سازمان افسران ناسیونالیست نیز احتمالاً انگیزه‌ای به‌جز تقویت آن سازمان برای مقابله با نفوذ سازمان افسران حزب تودۀ ایران در ارتش نداشته است.

مآخذ

آبادیان، حسین، زندگی‌نامۀ سیاسی دکتر مظفر بقایی، تهران، ١٣٧٧ ش؛ بهزادی، علی، شبه‌خاطرات، تهران، ١٣٧٧ ش؛ خواندنیهـا، تهران، ١٣٤٠ ش، س ٢١، شم‌ ‌٧٩، ٨١؛ شیفته، نصرالله، زندگی‌نامه و مبارزات سیاسی دکتر سید حسین فاطمی، مدیر روزنامۀ باختر، تهران، ١٣٦٤ ش؛ طلوعی، محمود، بازیگران عصر پهلوی، از فروغی تا فردوست، تهران، ١٣٧٢ ش؛ عاقلی، باقر، شرح‌حال رجال سیاسی و نظامی معاصر ایران، تهران، ١٣٨٠ ش؛ کاتوزیان، محمدعلی، مصدق و نبرد قدرت در ایران، ترجمۀ احمد تـدیـن، تهـران، ١٣٧٩ ش؛ کیهـان، تهـران، ١٣٤٠ ش، شم‌ ٣٨٤‘٥، ٣٨٦‘٥؛ مصدق در محکمۀ نظامی، به کوشش جلیل بزرگمهر، تهران، ١٣٦٣ ش؛ مصور رحمانی، غلامرضا، خاطرات سیاسی، تهران، ١٣٦٤ ش.

مسعود کوهستانی‌نژاد (دانا)