داوودیه \ dāvūdiy(yy)e\ ، درگذشته روستا و امروزه محله‌ای در شمیران، در منطقۀ ٣ شهرداری تهران.
منطقه‌ای که امروزه (١٣٩٢ ش) داوودیه یا محلۀ میرداماد خوانده می‌شود، در گذشته متعلق به ارغون میرزا، از فرزندان حسنعلی میرزا شعاع‌السلطنه (پسر فتحعلی‌شاه) بود. شعاع‌السلطنه خود این زمینها را آباد کرد و به نام فرزندش «ارغونیه» نامید (اعتماد‌السلطنه، مـرآة ... ، ٢/ ١١٣٤، حاشیـۀ ١). نـام ایـن بـاغ‌ ـ روستا در برخی از منابع ارغوانیه نیز آمده است. شاید سبب این نام‌گذاری، وجود درختان ارغوان فراوانی بوده که در آن کاشته شده بود (بامداد، ١/ ٤٩٤، حاشیۀ ٢).
پس از آنکه در اواخر حکومت فتحعلی‌شاه، فرزندانش به اردبیل برده شدند و املاک وی نیز مصادره شد، میرزا نصرالله خان معروف به آقاخان نوری، صدراعظم ناصرالدین‌شاه، این زمینها را به مالکیت خود درآورد (خان‌ملک، ١٧، حاشیۀ ٢). او بر وسعت این زمینها افزود و آن را به نام فرزند دوم خود، میرزا داوودخان ــ وزیر لشکر ــ داوودیه نامید (اعتمادالسلطنه، همان، ١١٣٤- ١١٣٥). میرزا آقاخان نوری در باغ داوودیه که دارای انبوهی از درختان چنار، تبریزی و نیز درختان میوه بود، عمارت باشکوهی بنا نهاد که تا پیش از پایان ساخت آن، مبلغ ٠٠٠‘ ٣٠ تومان هزینه شد (سپهر، ٣/ ١٥١٦؛ اعتمادالسلطنه، صدر ... ، ٢٤٧).
عمارت داوودیه در ٣ طبقه ساخته شده بود و تالار بزرگی داشت که بنجامین، نخستین وزیرمختار آمریکا در ایران، طی بازدید خود از این عمارت در ١٣٠١ ق، آن را همچون تالار آیینۀ کاخ گلستان توصیف کرده است. به‌نوشتۀ او، این تالار سقفی گنبدی‌شکل داشت که روی ٨ ستون بزرگ استوار شده بود؛ همچنین، پنجره‌هایی در اطراف این تالار و در میان اتاقها تعبیه شده بود که به‌خوبی جریان هوا را به بخشهای مختلف منتقل می‌کرد. یک ردیف پلۀ مارپیچ، تالار و طبقۀ اول را به طبقه‌های دوم و سوم متصل می‌کرد (ص ١١٥-١١٧). افزون بر این، در بخش جنوبی باغ، ساختمانی برای سکونت خدمتکاران، و در کنار آن نیز حمام بزرگی مشتمل بر چندین خزینه و استخر سرپوشیده ساخته شده بود (همانجا؛ نیز برای آگاهی بیشتر دربارۀ آبادانی باغ و عمارت داوودیه، نک‌ : شعری، ٤٢٢-٤٢٣). ارنست اُرسُل، جهانگرد بلژیکی، در سفرنامۀ خود، از عمارت داوودیه با عنوان کاخی که نقاشیهای عجیبی از نخستین شاهزادگان قاجار روی دیوارهای آن نقش بسته بود، یاد کرده است (ص ٢١٥- ٢١٦).
میرزا آقاخان نوری در زمان صدارت خود، چندین بار و به مناسبتهای مختلف، از ناصرالدین‌شاه قاجار در باغ داوودیه پذیرایی کرد؛ چنان‌که در ١٢٧٠ ق، در روزی که شاه تصمیم داشت برای بازدید از سپاه خود به میدان مشق برود، میرزا آقاخان در نامه‌ای او را به اقامت در این باغ دعوت کرد (خان‌ملک، ١٧). همچنین در روزهای دهم و هجدهم ذیحجۀ ١٢٧٠ به ترتیب، مصادف با عیدهای قربان و غدیر، مراسم ویژه‌ای با حضور شاهزادگان و بسیاری از رجال حکومت در آنجا ترتیب داده شد. در این روزها، مردم برای عرض تبریک به حضور ناصرالدین‌شاه می‌رفتند ( وقایع‌ ... ، شم‌ ١٨٨، ص ١٢٠٧، شم‌ ١٨٩، ص ١٢١٣؛ اعتمادالسلطنه، مرآة، ٢/ ١١٩٠-١١٩١، تاریخ ... ، ٣/ ١٧٨١-١٧٨٢).
در ١٢٧٠-١٢٧١ ق که محل سلام عام ناصرالدین‌شاه از کاخ گلستان به عمارت داوودیه تغییر یافت و شاه چند روزی در آنجا اقامت کرد، شایعه‌ای مبنی بر مرگ وی در میان مردم پیچید؛ از این‌رو، ‌شاه بـرای پایان دادن به آن ناگزیر ساعاتی بیرون از کاخ در اطراف شهر به گردش پرداخت (پولاک، II/ ٧٤-٧٥). در ٦ صفر ١٢٧٢ نیز جشنی به مناسبت سالروز تولد ناصرالدین شاه در باغ داوودیه برگزار شد (اعتمادالسلطنه، همان، ٣/ ١٧٨١؛ خان‌ملک، ٢٠).
پس از برکناری و تبعید میرزاآقاخان نوری در ١٢٧٥ ق، بخشی از داراییها و املاک او ازجمله باغ داوودیه، از سوی ناصرالدین‌شاه مصادره شد، و از آن پس، باغ و عمارت داوودیه به تملک وی درآمد (نوربخش، ٢/ ١٣٠٠). در آن زمان، باغ ـ روستای داوودیه به‌سبب نزدیکی به تهران، به‌عنوان یکی از تفرجگاههای ناصرالدین شاه، همواره مورد توجه او قرار داشت (اعتمادالسلطنه، روزنامه، ١٩٤؛ هدایت، ٩٣). در ١٢٨٥ ق و چند سال پس از مرگ میرزاآقاخان نوری، به فرمان ناصرالدین شاه اموال او ازجمله نظامیه و داوودیه به فرزندانش میرزا کاظم‌خان و میرزا داوودخان پس داده شد (خورموجی، ٢٨٣؛ پولاک، همانجا).
در دورۀ قاجار، تأسیساتی برای استحصال سرب از سنگهای سرب معدن پس‌قلعه به دست مرتضى قلی‌خان صنیـع‌الدولـه ــ از رجـال دورۀ قـاجـار ــ در داوودیـه احداث شد که بعدها از میان رفت؛ اما به‌نوشتۀ مهدیقلی هدایت تا مدتها بعد (در دهۀ ١٣٤٠ ش)، هنوز مقداری سنگ سرب در این مکان وجود داشت (ص ٦٤، حاشیۀ ١).
در دورۀ ناصرالدین‌شاه قاجار پس از اعطای امتیاز تأسیس قزاقخانه در ١٢٩٥ ق به روسها و ورود کلنل الکسی ایوانویچ دومنتویچ افسر روس در ١٢٩٦ ق به ایران، اراضی داوودیه برای تأسیس قزاقخانه برگزیده شد؛ بنابراین، قزاقخانۀ ناصرالدین‌شاه در زمان ریاست دومنتویچ در داوودیه مستقر بود و بعدها در زمان ریاست چورکوسکی (در ١٢٩٩ ق) به قصر قاجار انتقال یافت (بامداد، ٤/ ٢٨٦). افزون بر این، ازجمله بناهای مهمی که در دورۀ قاجار در روستای داوودیه وجود داشت، می‌توان به عمارت نظام‌الملک و باغ آن اشاره کرد (محمودیان، ١٨٤).
روستای داوودیه از شمال به قلهک، از جنوب به زمینهای ضرابخانه و سیدخندان، از شرق به جادۀ قدیم شمیران، و از غرب به جادۀ پهلوی (ولیعصر کنونی) منتهی می‌شد. این روستا در سالهای میانی دهۀ ١٣٢٠ ش، ٣٠ تن جمعیت داشت و آب مورد نیاز آن در گذشته از چند حلقه چاه در اطراف آن، و نیز از رشته‌قناتی تأمین می‌شد که خود از قناتی در تجریش منشعب می‌شد ( فرهنگ ... ، ١/ ٨٧؛ ستوده، ١/ ٣٨٠). تپه‌ماهورهای معروف به دره‌قشلاق نیز به زمینهای غربی داوودیه متصل می‌شد (همو، ١/ ٣٧٨).
جمعیت داوودیه طبق نخستین سرشماری رسمی ایران در ١٣٣٥ ش، به ٢٢٠‘ ١ تن افزایش یافت ( گزارش ... ، ٣)؛ تا آنکه در دهۀ ١٣٤٠ ش، با گسترش کالبدی شهر تهران، روستای داوودیه نیز همچون دیگر روستاهای شمیران به این کلان‌شهر ضمیمه، و پس از آن به یکی از محله‌های تهران تبدیل شد. در حال حاضر محلۀ داوودیه (میرداماد) که در منطقۀ ٣ شهرداری تهران قرار دارد، از شمال به محله‌های زرگنده و قلهک، از جنوب به محلۀ ضرابخانه، از شرق به خیابان دکتر علی شریعتی، و از غرب به خیابان ولیعصر محدود می‌شود (طباطبایی، ٨٠). بلوار میرداماد و میدان مادر (محسنی) از اماکن مهم این محله به شمار می‌آیند.
میدان محسنی در دهۀ ١٣٥٠ ش توسط مهندس محسنی، از مهندسان بنام شهرداری منطقۀ ١ تهران و مالک زمینهای محدودۀ شمالی این میدان، طراحی شد. او در طراحی میدان با الهام گرفتن از الگوی معماری شهرهای آلمان، درصدد بود تا این منطقه را به مکانی تفریحی بدل سازد؛ برای این منظور، میدان محسنی و بلوار میرداماد در ابتدا به صورت پیاده‌رو و تنها برای عبور کالسکه طراحی شد؛ اما در نهایت، ‌به‌رغم تلاشهای فراوان وی و نیز شخصی به نام نجفی، این طرح اجرا نشد و میدان محسنی به صورت فعلی آن ساخته شد. در آن زمان، در وسط این میدان قنات پرآبی وجود داشت که از قنات الٰهیه سرچشمه می‌گرفت.
پیش از انقلاب اسلامی ایران، مجسمۀ بزرگی از جوانی محمدرضا شاه در این میدان نصب شده بود که پس از پیروزی انقلاب اسلامی پایین آورده شد. در دهۀ ١٣٧٠ ش، مجسمه‌ای به نام «نرگس عاشقان» که سردیسی از یک مادر و فرزند، و ساختۀ زهرا رهنورد است، در این محل نصب شد و از آن پس، این میدان «مادر» نام گرفت. میدان مادر پس از انقلاب اسلامی مدتی به نام شهید زمانی خوانده می‌شد.
پیش از انقلاب، کافه هارلم (در حال حاضر: رستوران میرداماد)، محل شب‌نشینیهای آمریکاییان ساکن این محله و ساختمان مدرن و مجلل معروف به کاخ جوانان از اماکن مهم محلۀ داوودیه در نخستین سالهای شکل‌گیری آن بودند. در دهه‌های ١٣٤٠ و ١٣٥٠ ش، بسیاری از ساکنان این محله را مستشاران انگلیسی و آمریکایی تشکیل می‌دادند.
در حال حاضر، مجموعۀ ورزشی شهید کشوری، برجهای مسکونی اسکان (ه‌ م)، ساختمان بانک مرکزی جمهوری اسلامی، مجتمع آموزشی حضرت مریم، مسجد الغدیر و دانشگاه صنعتی خواجه‌ نصیرالدین ‌طوسی از مکانهای مهم محلۀ داوودیه به شمار می‌آیند («محله ... »، بش‌ ‌).

مآخذ

اُرسل، ارنست، سفرنامه، ترجمۀ علی‌اصغر سعیدی، تهران، ١٣٥٣ ش؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن، تاریخ منتظم ناصری، به‌کوشش محمداسماعیل رضوانی، تهران، ١٣٦٧ ش؛ همو، روزنامۀ خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٤٥ ش؛ همو، صدر التواریخ، به‌کوشش محمد مشیری، تهران، ١٣٥٧ ش؛ همو، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ١٣٦٧ ش؛ بامداد، مهدی، شرح حال رجال ایران، تهران، ١٣٤٧ ش؛ خان‌ملک ساسانی، احمد، سیاستگران دورۀ قاجار، تهران، ١٣٣٨ ش؛ خورموجی، محمدجعفر، تاریخ قاجار (حقایق الاخبار ناصری)، به کوشش حسین خدیوجم، تهران، ١٣٤٤ ش؛ سپهر، محمدتقی، ناسخ التواریخ، به کوشش جمشید کیانفر، تهران، ١٣٧٧ ش؛ ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ١٣٧١ ش؛ شعری اصفهانی، طاهر، گنج شایگان، تهران، ١٢٧٢ ق؛ طباطبایی، سید محمدهادی و دیگران، تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ١٣٨٧ ش؛ فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ١٣٢٨ ش؛ گزارش مشروح حوزۀ سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ١٣٣٧ ش؛ «محلۀ داوودیه»، شهرداری منطقۀ ٣ تهران (مل‌ )؛ محمودیان، علی‌اکبر، شهرستان شمیران، تهران، ١٣٨٨ ش؛ نوربخش، مسعود، تهران به روایت تاریخ، تهران، ١٣٨١ ش؛ وقایع اتفاقیه، چ تصویری، تهران، ١٣٧٣ ش، شم‌ ١٨٩؛ هدایت، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران، ١٣٤٤ ش؛ نیز:

Benjamin, S. G. W., Persia and the Persians, London, ١٨٨٧; Polak, J. E., Persien, des Land und seine Bewohner, Leipzig, ١٨٦٥; Region ٣, www. region ٣. tehran. ir / Default. aspx? tabid = ٧١٩.
میترا آقامحمدحسنی