ادیب \adīb\، محمدحسین (١٢٧٨-١٣٦٣ ش/ ١٨٩٩-١٩٨٤ م)، پزشک، استاد و معاون دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، و پزشک قانونی دادگستری.
ادیب در تهران زاده شد. پدرش، خانبابا‌ خان ادیب‌الدوله، ناظم مدرسۀ دارالفنون بود. محمدحسین تحصیلات ابتدایی را در مدرسۀ علمیه، و تحصیلات متوسطه را در دارالفنون به پایان رساند. او نخست در مدرسۀ عالی حقوق به تحصیل در رشتۀ حقوق پرداخت و مدرک لیسانس (کارشناسی) را دریافت کرد، سپس در رشتۀ طب به تحصیل پرداخت، و در ١٣٠٥ ش با رتبۀ نخست موفق به کسب دانشنامۀ دکتری شد (عزیزی، ١/ ٨٨؛ دانشنامه ... ). در آن زمان، دکتر حسین بهرامی، رئیس صحیۀ (بهداری) کشور ــ که برای مبـارزه بـا مالاریـا، سـل و بیمـاریهـای مقـاربتی مـی‌کوشیـد ــ شمـاری از دانش‌آموختگان پزشکی را برای شناخت بیماری مالاریا به ایتالیا فرستاد که ادیب نیز جزو این دانشجویان بود (روستایی، ٢/ ٣٢-٣٣؛ عزیزی، ١/ ٨٩).
ادیب در ١٣٠٨ ش، برای تکمیل تحصیلات به فرانسه رفت (روستایی، ١/ مقدمه، ١٨٩) و با کسب رتبۀ نخست، دانشنامۀ دکتری خود را از دانشکدۀ پزشکی پاریس گرفت. او در رشته‌های دیگری مانند جراحی عمومی و خصوصی، میکرب‌شناسی، مامایی و آندوسکوپی نیز تحصیل کرد و موفق به کسب گواهی‌نامه در این رشته‌ها شد (دانشنامه؛ عزیزی، ١/ ٨٨).
ادیب پس از بازگشت به ایران، در دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران به تدریس مشغول شد (دانشنامه)، و در ١٣١٨ ش به معاونت این دانشکده منصوب گردید (روستایی، ١/ مقدمه، ١٩٤). در همان سال، در هیئت وزیران، کمیسیونی جهت بررسی شرایط برای تأسیس دانشکدۀ پزشکی در مشهد تشکیل شد که ادیب نیز یکی از اعضای این کمیسیون بود. در مرداد ١٣١٩، ادیب و پروفسور اُبرلین، رئیس دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران، به مشهد رفتند تا شرایط و امکانات آنجا را بررسی، و گزارشی دراین‌باره تهیه کنند. آنها در گزارششان پیشنهاد کردند که به‌جای دانشکدۀ پزشکی، که امکانات لازم برای تأسیس آن فراهم نبود، یک آموزشگاه پزشکی در مشه‌د دایر شود، که با آن موافقت شد (محبوبی، ٣١٥).
در مهرماه ١٣١٩ ادیب در دانشکدۀ پزشکی دانشگاه تهران به استادی کرسی پزشکی قانونی گمارده شد. پس از درگذشت مصطفى حبیبی در ١٣٢٧ ش، سرپرستی آزمایشگاه آسیب‌شناسی به ادیب محول شد (عزیزی، ١/ ٨٩؛ محبوبی، ٢٧٧- ٢٧٨).
ادیبْ افزون‌بر سمتهای دانشگاهی، در دبیرستان دارالفنون به تدریس کالبدشناسی پرداخت و سمت پزشکی قانونی دادگستری را نیز بر‌عهده داشت. از جملۀ آثار او می‌توان به کتاب پزشکی قانونی (١٣٢٨ ش) اشاره کرد (عزیزی، همانجا؛ دانشنامه). این کتاب که حاصل تجربه‌های عملی ادیب در پزشکی قانونی و تدریس او در دانشگاه بود، نخست به‌صورت جزوه در اختیار دانشجویان قرار می‌گرفت و پس از چند سال، به‌صورت کتاب منتشر شد (ادیب، مقدمه، بش‌ ).

مآخذ

ادیب، محمدحسین، پزشکی قانونی، تهران، ١٣٢٨ ش؛ دانشنامۀ دانش‌گستر، به کوشش علی رامین و دیگران، تهران، ١٣٨٩ ش؛ روستایی، محسن، تاریخ طب و طبابت در ایران (از عهد قاجار تا پایان عصر رضا شاه)، تهران، ١٣٨٢ ش؛ عزیزی، محمدحسین، پزشکان در قلمرو فرهنگ و هنر، تهران، ١٣٨٨ ش؛ محبوبی اردکانی، حسین، تاریخ تحول دانشگاه تهران و مؤسسات عالی آموزشی ایران در عصر پهلوی، تهران، ١٣٥٠ ش.

امیر افشارنیا