دانشنامه تهران بزرگ - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٢٤٦ - ایرا، رود
ایرا، رود
نویسنده (ها) : علیرضا بنی جانی
آخرین بروز رسانی : جمعه ١٥ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقالهایرا، رود \ rūd-e īrā\ ، از شاخههای رودخانـۀ دماوند واقع در شمال غربی شهر رودهن.
این رودخانه از دامنۀ کوههای فیلزمین (به بلندی ٢٤٩‘ ٣ متر) و کبودکوه (به بلندی ٤٠٠‘ ٢ متر) واقع در ٤١ کیلومتری شمال شرقی تهران سرچشمه میگیرد (افشین، ٢/ ٤٩٣؛ فرهنگ جغرافیـایی رودهـا ... ، ٣/ ١٢؛ فرهنگ جغرافیـایی کوهها ... ، ٤/ ٤٢٠؛ نقشه ... ). رودخانۀ ایرا بـا درازای حـدود ٢٥ کمـ از رودخانههای حوضۀ دریاچۀ نمک قم است و در جهت شمال غربی به جنوب شرقی جریان دارد (جعفری، ٢/ ١١٦؛ افشین، ٢/ ٤٩٤).
شاخۀ اصلی این رودخانه پس از گذر از روستای ایرا، رودخانۀ لاکرود را در غرب این آبادی دریافت میکند و به سوی جنوب پیش میرود. رودخانۀ ایرا سپس در روستای جورد، آب رودخانۀ جورد را که از شمال سرازیر میشود، در خود گرفته، ضمن دورزدن کوه گرمدره، زمین روستاهای آردینه، وسکاره، بومهن، لوران، سیاهبند، طاهرآباد، گلخندان قدیم، زردستان و سیاهسنگ را آبیاری میکند. این رود سرانجام، با قطع راه اتومبیلرو تهران ـ آمل به سیاهرود تغییر نام میدهد و پس از تلاقی با رودخانۀ آه در روستای سیاهسنگ به رودخانۀ دماوند میریزد (افشین، ٢/ ٤٩٣؛ جعفری، همانجا؛ فرهنگ جغرافیایی رودها، همانجا).
رودخانۀ ایرا از رودخانههای دائمی با دبیِ کم به شمار میرود. منبع تغذیۀ این رودخانه بارش باران و برف و چشمههای منطقه است (جعفری، همانجا؛ افشین، ٢/ ٤٩٤؛ فرهنگ جغرافیایی رودها، همانجا).
مآخذ
افشین، یدالله، رودخانههای ایران، تهران، ١٣٧٣ ش؛ جعفری، عباس، رودها و رودنامۀ ایران، تهران، ١٣٧٦ ش؛ فرهنگ جغرافیایی رودهای کشور، حوضۀ آبریز ایران مرکزی، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٨٣ ش؛ فرهنگ جغرافیایی کوههای کشور، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، تهران، ١٣٧٩ ش؛ نقشۀ تقسیمات کشوری (سیاسی)، استـان تهران، شم ٣٨٧، گیتاشناسی، تهران، ١٣٨٣ ش/ ٢٠٠٤ م.
علیرضا بنیجانی