علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، پژوهشگاه \ pa(e)žūhešgāh-e olūm-e ensānī va motāleºāt-e farhangī \ ، نهادی پژوهشی در حوزۀ علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، واقع در بزرگراه کردستان، در محدودۀ منطقۀ ٦ شهرداری تهران.
در ١٣٦٠ ش، براساس مصوبۀ شورای عالی انقلاب فرهنگی، از ادغام ١٢ مؤسسه که هریک به‌گونه‌ای در رشته‌های مختلف پژوهشی فعالیت می‌کردند، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی تشکیل شد و در ١٣٦٩ ش، با تصویب شورای گسترش آموزش عالی وزارت علوم، عنوان پژوهشگاه را دریافت کرد؛ سپس در ١٣٧٣ ش پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی نام گرفت (پژوهشگاه ... ، ٥-٦؛ «درباره ... »، بش‌ ‌).
اهداف کلی این پژوهشگاه عبارت‌اند از: شناساندن منابع و پیشینۀ فرهنگ و معارف اسلامی و ایرانی به مردم کشور و جهان؛ مطالعه و تحقیق در فرهنگ اسلام و ایران، فرهنگ و تمدن ملل و تأثیرات و مبادلات فرهنگی، تاریخ و تمدن تاریخی اسلامی و ایرانی، آثار عرفانی و فلسفی به‌طور عام، و حکمت و فلسفۀ اسلامی به‌طور خاص، ادب و زبان فارسی؛ و همکاری با فرهنگستانها، دانشگاهها و مؤسسات پژوهشی و فرهنگی (پژوهشگاه، ٦-٧).
ارکان تشکیل‌دهندۀ پژوهشگاه اینها ست: هیئت امنا، شورای عـالی پـژوهشگاه، ریـاست پژوهشگاه، شورای پژوهشی، حوزۀ معاونتها، پژوهشکده‌ها، گروههای مستقل تحقیقاتی، مرکز اسناد فرهنگی آسیا، کتابخانه‌ها، مرکز کامپیوتر، انتشارات، و روابط عمومی. شورای عالی پژوهشگاه نیز متشکل است از: وزیر علوم، تحقیقات و فناوری؛ رئیس پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی؛ رئیس فرهنگستان زبان و ادب فارسی؛ رئیس فرهنگستان علوم؛ رئیس یکی از دانشگاهها به انتخاب شورای رؤسای دانشگاهها؛ ٥ نفر از صاحب‌نظران فرهنگی، پژوهشی، دانشگاهی و حوز‌وی به انتخاب وزیر علوم؛ رئیس یکی از مراکز انتشاراتی وابسته به وزارت علوم به انتخاب وزیر؛ و معاونان پژوهشی و آموزشی وزارت علوم.
پژوهشکده‌های پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی شامل ٦ پژوهشکدۀ ادبیات، تاریخ، زبان‌شناسی، علوم اجتماعی، مطالعات تطبیقی اقتصاد، و مطالعۀ فرهنگها ست. گروههای مستقل تحقیقاتی آن در حال حاضر (١٣٨٩ ش) شامل گروههای اندیشۀ سیاسی در اسلام، بررسی مسائل زنان، علم و دین، غرب‌شناسی، و فلسفۀ کودکان است.
کتابخانۀ پژوهشگاه بیش از ٠٠٠‘ ١٧ عنوان کتاب به زبانهای فارسی، عربی، ترکی، و بیش از ٠٠٠‘ ٢٥ عنوان کتاب به زبانهای اروپایی را در خود جای داده است و شمار نشریات فارسی و خارجی آن به ٥٠٠‘ ١ عنوان می‌رسد. ٥٤٩ عنوان نشریۀ ادواری فارسی و ٣٨٥ عنوان نشریۀ ادواری به زبان انگلیسی و فرانسه، از دیگر منابع این کتابخانه است.
گفتنی است که کتابخانه‌های مجتبى مینوی و محمدتقی دانش‌پژوه نیز به کتابخانۀ پژوهشگاه اهدا شده‌اند.
انتشارات پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی در ١٣٧٤ ش تأسیس شد و تاکنون (١٣٨٩ ش) ٢٢٠ عنوان کتاب منتشر کرده است. این انتشارات افزون‌بر نشر کتاب، نشریات تخصصی پژوهشگران، فصلنامۀ فرهنگ، آفاق الحضارة الاسلامیة، نامۀ علوم انسانی، و نامۀ علم و دین را نیز منتشر می‌کند.
پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی سالانه از طریق کنکور سراسری، تعدادی دانشجو در مقطع کارشناسی ارشد و نیز مقطع دکتری (ازطریق آزمونهای مستقل) جذب می‌کند.

مآخذ

پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ١٣٨٥ ش؛ تحقیقات میدانی مؤلف؛ «دربارۀ پژوهشگاه»، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی (مل‌ )؛ ملکی (کارشناس روابط عمومی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی)، مصاحبه با مؤلف؛ نیز:

Ihcs, www.ihcs.ac.ir.
علی‌محمد مرادیان منفرد