میرزا آقاخان نوری، عمارت \ emārat-e mīrzā āqā-xān-e nūrī \ ، آثار عمارت ویرانه‌ای در شمال آبادی افجه، مربوط به دورۀ قاجار.
به‌گفتۀ آگاهان و کهن‌سالان افجه، این عمارت حدود ٠٠٠‘٤٠ مـ٢ وسـعـت داشـت کـه اراضـی آن در اوایل پیروزی انقلاب اسلامی ایران در اختیار بنیاد مستضعفان و جانبازان قرارگرفت و سپس به افراد حقیقی فروخته شد.
برخی برآن‌اند که این عمارت متعلق به ناصرالدین شاه قاجار بوده است و معتقدند که میرزا آقاخان نوری صدراعظم (اعتمادالدوله) آن را برای شاه ساخته بود؛ اما برخی دیگر نیز معتقدند که این قصر متعلق به اعتمادالدوله بوده، و ربطی به ناصرالدین شاه نداشته است. از نوشته‌های اعتمادالسلطنه این‌گونه پیدا ست که روستای افجه متعلق به میرزاآقاخان نوری ــ صدراعظم ناصرالدین شاه ــ بوده است و او در آنجا عمارتی بـرای خود، ساختـه بـود (نک‌ : اعتمـادالسلطنه، مرآة ... ، ٣ / ١٢٢٦-١٢٢٧، المآثر ... ، ١ / ١١٥).
از نام معمار سازنده و سبب تخریب زودهنگام این عمارت اطلاعی در دست نیست. امروزه از قصر قاجاری افجـه جز پـی بنا کـه در سرتاسر محوطۀ یادشده قابل مشاهده است، و یک دیوار به ارتفاع حدود ٥ / ١ متر و طول ١ متر و انبوهی آجر قرمزرنگ به ابعاد ٣٠ × ٢٠ و ٣٠ × ٣٠ سانتی‌متر چیزی باقی نمانده است. از بقایای پیهای موجود در محل عمارت اعتمادالدوله در افجه چنین برمی‌آید که این بنا شامل دست‌کم دو تالار مرکزی و ٨ اتاق در اطراف آنها بوده، و راهروهای نسبتاً عریضی ارتباط فضاهای مختلف آن را با یکدیگر برقرار می‌کرده است. احتمالاً مطبخ، آب‌انبار و حمام این مجموعه در سمت جنوب آن قرار داشته است، اما به نظر می‌رسد که این عمارت در جنوب دارای ایوانی بوده که دست‌کم ٦ ستون داشته است. گرداگرد باغ دارای دیوار محصورکننده بوده، و حوض آبی در مقابل در ورودی در منتها‌الیه جنوب عمارت قرار داشته است (پازوکی، آثار ... ، ١ / ١١٥، تحقیقات ... ).

مآخذ

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، المآثر و الآثار، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٦٣ ش؛ همو، مرآة البلدان، به کوشش عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران، ١٣٦٧ ش؛ پازوکی طرودی، ناصر، آثار تاریخی شمیران، تهران، ١٣٨٢ ش؛ همو، تحقیقات میدانی؛ کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، تهران، ١٣٥٦ ش.

ناصر پازوکی طرودی