دانشنامه تهران بزرگ - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٨٧٠ - دریوک
دریوک
نویسنده (ها) : ناصر پازوکی طرودی
آخرین بروز رسانی : جمعه ٢٢ آذر ١٣٩٨
تاریخچه مقالهدریوک \ da(e)ryūk\ ، در گویش محلی نامی که بر آبگیر و دریاچه اطلاق میشود. در گویش محلی مردم روستاهای رودبار قصران و لواسان و دامنۀ جنوبی البرز و نیز در گویش تاتی، دریوک به محلهایی اطلاق میشود که آب در گودالی مانند دریاچه یا آبگیر جمع میشود. این نام مرکب از دو بخش «دریو» به معنای دریا و حرف تصغیر «ک» است که رویهمرفته معنای دریاچه میدهد.
دریوک در وهلۀ نخست معادل دریاچه و آبگیر و در مواردی معرف منطقه و مزرعۀ پر آب شبیه باتلاق است. نیز، در بعضی مواقع به درۀ پرآب و رود کوچک و حتى کوههایی که احتمالاً در گذشته دارای آبگیر بودهاند، گفته میشود.
مهمترین دریوک شهرستان شمیران دریوک یا دریاچۀ قلۀ توچال در منطقۀ شاهنشین است که آب دائمی دارد. در سطح استان تهران در برخی موارد به جای کاربرد واژۀ دریوک از نام دریاچه برای اینگونه مکانها استفاده شده است؛ مانند دریاچۀ تار و دریاچۀ هویر در دماوند و دریاچۀ آهنگ در روستای سیمیندشت شهرستان فیروزکوه.
در لواسان و رودبار قصران نمونههای فراوانی از کاربرد این نام میتوان یافت که مهمترین آنها عبارتاند از:
١. دریوک توچال
این دریوک در فاصلۀ تقریبی ٢کیلومتری غرب قلۀ توچال، ٨٠٠متری جنوب قلۀ قزقونچال، ٦٠٠متری شرق محوطۀ شاهنشین، و ٥٠٠متری شمال گردنۀ شاهنشین، و در موقعیت °٥١ و ´٢٣ و "٤٥ طول شرقی، و°٣٥ و ´٥٣ و´´١٠ عرض شمالی، و در ارتفاع ٢٩٧‘ ٣ متر از سطح دریا واقع شده است.
درازای این دریوک که در جهت شرقی ـ غربی گسترش یافته، حدود ٢٥٠ متر و پهنای آن حدود ١٠٠ متر است. ابعاد این دریوک در روزهای مختلف سال و نسبت به میزان بارش برف و باران متفاوت است. آب این دریوک دائمی، و عمق آن حدود ٣ متر است.
٢. دریوک قزقونچال
این دریوک در فاصلۀ ٣٠٠‘١متری شمال دریوک توچال، و در موقعیت °٥١ و ´٢٣ و ´´٤٥ طول شرقی، و °٣٥ و ´٥٤ و ´´٨ عرض شمالی، و در ارتفاع ٧٨٠‘ ٣ متر از سطح دریا واقع شده است. این دریوک دارای آب غیر دائمی، و در بیشتر روزهای سال مملو از برف است و در فصل بهار آب دارد.
٣. دریوک کوه جانستون
این دریوک در دامنۀ شمالی کوه جانستون، و در غرب درۀ نساچر، و در فاصلۀ تقریبی ٧٠متری جنوب رودخانۀ لار در منطقۀ دوآب خرسنگ، و در موقعیت °٥١ و ´٣٥ و ´´٥٠ طول شرقی، و °٣٦ و ´٣ و ´´٢٠ عرض شمالی، و در ارتفاع ٢٠٠‘ ٣ متر از سطح دریا واقع شده است.
این دریوک منطقۀ پرآبی است که دستکم دارای ٦ چشمۀ دائمی است. این منطقۀ وسیع دریاچه ندارد، اما زمینهای آن شبیه باتلاق است. اینگونه به نظر میرسد که دریاچۀ موجود در این محل در گذر زمان بر اثر لایههای رسوبی سیلابهای درههای اطراف پر شده است.
٤. دریوک رودخانۀ ولایت
این دریوک در دامنههای شمالی کوه کلونبستک کوچک، قلۀ خورتوئک و در فاصلۀ ٣٠٠متری شمال رودخانۀ ولایت و حدود ٢کیلومتری کوه و قلۀ هرزه، و در موقعیت °٥١ و ´٢٨ و ´´١٥ طول شرقی، و °٣٥ و ´٤ و ´´٤٣ عرض شمالی، و در ارتفاع متوسط ٨٥٠‘ ٣متری از سطح دریا واقع شده است. در طول این دریوک چشمۀ آبی وجود دارد که دائمی نیست، اما در بیشتر روزهای سال آب در آنجا جاری است.
٥. دریوک گردنۀ خاتونبارگاه
این دریوک در واقع نام کوهی است که در فاصلۀ ٠٠٠‘ ٣متری غرب گردنۀ خاتونبارگاه، و حدود ٥٠٠‘٤متری شرق مزرعۀ شیربرکش واقع در شرق روستای گرمابدر، و در موقعیت °٥١ و ´٤٠ و ´´٢٠ طول شرقی، و °٣٤ و ´٥٩ و ´´٢٠ عرض شمالی، و در ارتفاع ١٨٥‘ ٣ متر از سطح دریا جای دارد.
در جنوب این کوه، رودخانۀ سیروندی جاری است، اما در بالای آن آثار دریاچه دیده نمیشود. دلیل اطلاق نام دریوک بر این کوه به درستی معلوم نیست، اما وضعیت نوک کوه به گونهای است که وجود دریاچهای بر فراز آن در گذشته را محتمل میسازد.
٦. دریوک کوه خلنوبزرگ
این دریوک در فاصلۀ ٨٠٠‘١متری شمال غربی قلۀ کوه خلنوبزرگ با بلندی ٣٧٥‘٤ متر و در فاصلۀ ٣٥٠متری جنوب کوه اسبیچال و در فاصلۀ تقریبی دوکیلومتری شمال قلۀ ولدر پالدر، و در موقعیت °٥١ و ´٣١ و ´´٥٥ طول شرقی، و °٣٦ و ´٣ و ´´٥٥ عرض شمالی، و در ارتفاع متوسط ٨٠٠‘ ٣ متر از سطح دریا واقع شده است.
این دریوک نام رودخانۀ پرآبی است که آب کوههای اطراف را در خود جای داده است و در مسیر جنوب به شمال به ناحیۀ کُجور و بلده، و از آنجا به سمت شرق به ناحیۀ لاریجان و رودخانۀ هراز میرود. این رودخانه از آن رو دریوک نامیده میشود که آب فراوان آن مانند دریای خروشان کوچکی حرکت میکند.
در روستاهای لواسان و رودبار قصران حدود ٣٠ دریوک در اطراف روستاها، کشتزارها و مراتع منطقه وجود دارد.
ناصر پازوکی طرودی