جماران، مسجد جامع \ masjed(d-e) jāmeʾ-e jamārān\ ، مسجدی در خیابان حسنی‌کیا، کوی نیایش منتهی به میدان اصلی جماران که در ١٣٨١ ش تخریب شد و در شهریور ١٣٨٨ ش ساختمان جدید آن به بهره‌برداری رسید.

قدمت مسجد جامع پیشین به اوایل دورۀ ناصری می‌رسید. این مسجد نخستین‌بار در ١٣٢٥ ش به وسیلۀ سید حسن هاشمی علیا (جمارانی)، و بار دیگر در ١٣٧٠ ش توسط هیئت امنای مسجد مرمت و بازسازی شده است. مسجد جامع قدیم حدود ٣٥٠ مـ٢ مساحت داشت که دارای کاشی‌کاریهایی زیبا بود؛ اما با افزایش جمعیت جماران، این مسجد دیگر پاسخ‌گوی نیاز اهالی نبود. ازهمین‌رو، برای توسعۀ مسجد، ابتدا منزلی در جنب غربی مسجد به مساحت ١٠٠ مـ٢ توسط امام جماعت فعلی مسجد یعنی حجت‌الاسلام و المسلمین سید مهدی امام‌جمارانی با کمکهای مردمی خریداری شد. سپس حاج تقی منایی منزلی را به مساحت ٤٠٠ مـ٢ که در شمال مسجد واقع بود، خریداری نمود و زمین آن را به مسجد اهدا کرد و به این ترتیب، زمینی به مساحت ٨٥٠ مـ٢ برای توسعه و بازسازی مسجد در نظر گرفته شد.
در واقع وسعت کم، فرسودگی بنا، و نیاز به مسجدی مدرن که جواب‌گوی احتیاجات محله و منطبق با اهمیت و شهرت بین‌المللی آن باشد، از عوامل اصلی ساخت مسجد جدید بود. سرانجام، ساختمان قدیمی مسجد تخریب گردید و عملیات احداث از ١٣٨٤ ش آغاز شد و در شهریور ١٣٨٨ ش هم‌زمان با شب عید فطر به بهره‌برداری رسید («مسجد جامع جماران»، بش‌ ؛ گلباف، «افتتاح ... »، بش‌ ، «مروری ... »، بش‌ ).
مسجد جامع جماران در دو طبقه به اضافۀ زیرزمین و بالکن بنا شده، و معماری آن زیبا، و آمیزه‌ای از معماری جدید و سنتی است. در پروژۀ ساخت این مسجد حدود ٦٠ گروه پیمانکار در زمینه‌های مختلف به سرپرستی مهندس شاهین همکاری داشتند.
از ویژگیهای ساختمان مسجد می‌توان به نمای ساختمان، محراب و گنبد هشتی زیبای آن اشاره کرد. اگزوزهای خروج و تهویۀ هوا؛ سامانۀ صوتی مسجد؛ مسئلۀ رفت‌وآمد و راه تردد (دسترسی ١٠٠٪ به فضاهای موجود)؛ سالن مخصوص مراسم ختم یا همایش؛ نور و روشنایی؛ محراب؛ سنگ‌کاری؛ سرویسهای بهداشتی مجزا و کامل در هر طبقه؛ پردۀ هوایی نامرئی در بالای درِ ورودی برای جلوگیری از ورود هوای سرد در زمستان؛ موتورخانۀ مجهز؛ آسانسور؛ راههای خروجی اضطراری در مواقع بروز خطر؛ اسپیلتهای دومنظوره؛ سامانۀ گرمایش کف زمین؛ نصب شیشه‌های دوجداره برای جلوگیری از ورود و خروج سرما، گرما و صدا و دیگر موارد، از دیگر بخشها و امکانات رفاهی مسجد به شمار می‌آید.
از ائمۀ جماعات این مسجد از آغاز تا کنون می‌توان به سید جلیل جمارانی، سید ابراهیم جمارانی، سید حسین جمارانی، و سید حسن جمارانی اشاره کرد. از ١٣٤٦ش تا به امروز (١٣٨٨ ش) نیز امامت جماعت این مسجد بر عهدۀ حجت‌الاسلام و المسلمین سید مهدی امام جمارانی است. در این مسجد نمازهای یومیه (صبح، ظهر، عصر، مغرب و عشا) همه روزه به صورت جماعت برگزار می‌شود. از کارهای فرهنگی این مسجد می‌توان به انتشار ماهنامۀ جماران و نشریۀ داخلی نور جماران اشاره کرد. در مقابل این مسجد چنار چندصدساله‌ای با قطر بیش از ٥ متر وجود دارد (همانجا؛ «امام جمارانی ... »، ٣-١١؛ اژدری، ٤-٥).

مآخذ

اژدری، محمد، «گفت‌وگو: مشارکت در ساخت مسجد، فیض و ... »، جماران، ماهنامۀ فرهنگی محلۀ جماران، تهران، ١٣٨٨ ش، شم‌ ٢؛ امام‌جمارانی، سید مهدی (حجت‌الاسلام و المسلمین)، «گفت‌وگو ... »، نور جماران، نشریۀ داخلی مسجد جامع جماران، تهران، ١٣٨٨ ش، شم‌ ١؛ گلباف، عبدالله، «افتتاح مسجد جامع جماران»، شمیران (مل‌ )؛ همو، «مروری بر تاریخ جماران»، محلۀ جماران (مل‌ )؛ «مسجد جامع جماران»، کتاب اول (مل‌ )؛ نیز:

Ketabe avval, www.ketabeavval.ir/ Tehran/ ٢٢٧٢. aspx (acc. Feb. ٦, ٢٠١٠); Mahalle-ye Jamaran, http:/ / mahalle jamaran.blogfa.com (acc. Feb. ٦, ٢٠١٠); Shemiran, http:/ / shemiran.blogfa.com/ post-٢٧٩.aspx.
حسن موسوی‌زاده