دانشنامه تهران بزرگ - مرکز دائرة المعارف بزرگ اسلامی - الصفحة ٦٨ - ادیب تهرانی
ادیب تهرانی
نویسنده (ها) : مینا احمدیان
آخرین بروز رسانی : سه شنبه ٥ دی ١٤٠٢
تاریخچه مقالهادیب تهرانی \adīb-e tehrānī\، میرزا محمدعلی )١٢٦٤-١٣٢٧ ش/ ١٨٨٥- ١٩٤٨ م)، عالم دینی، ادیب و مدرس.
ادیب در تهران زاده شد. پدرش میرزا محمدتقی حکیمباشی تهرانی از حکما و مشاهیر زمان خود و ملقببه اخترالسلطنه بود (آقابزرگ، ١٣٥٧؛ شریف، آثار ... ، ٢/ ٢٢٧). ادیب پس از طی مقدمات، نزد میرزا کوچک ساوجی و برادرش شیخ آقابزرگ محمدحسن ساوجی به تحصیل ادبیات پرداخت. مدتی نیز در تهران از محضر شیخ عبدالحسین رشتی بهره برد. سپس به اراک رفت و نزد شیخ عبدالکریم حائری یزدی شاگردی کرد. پس از مهاجرت آیتالله حائری به قم، ادیب نیز در قم به حلقۀ درس استاد پیوست. او همزمان با استفاده از محضر آیتالله حائری، به تدریس ادبیات و سطوح فقه و اصول در قم میپرداخت. شیخ یحیى عبادی طالقانی و شیخ محسن طاهری قمی از جملۀ شاگردان او در قم بودند (همو، گنجینه ... ، ٢/ ٦٢، ٤/ ٥٠٨، ٦٨١، آثار، همانجا).
ادیب در ١٣٢٣ ش، به تهران بازگشت و عهدهدار وظایف شرعی شد (همو، گنجینه، همانجا). آقابزرگ تهرانی او را از مردان فاضل و باکمال و از زهاد متقی و باورع و از ادبای برجسته در روزگار خود معرفی کرده است (نک : همانجا).
از آثار او میتوان به صراف الصرف در علم صرف، و تعلیقه بر مغنی اللبیب اشاره کرد (شریف، همان، ٢/ ٢٢٨). ادیب در ٢١ مهر ١٣٢٧، در ٦٣سالگی در تهران درگذشت و پیکرش در قم در مقبرۀ حاج علینقی کاشانی در قبرستان شیخان دفن شد (آقابزرگ، همانجا؛ قس: شریف، همانجا، که فوت او را در ١٣٢٩ ش/ ١٣٦٩ ق، ذکر کرده است).
مآخذ
آقابزرگ، طبقات اعلام الشیعة (قرن ١٤)، نجف، ١٣٧٥ ق/ ١٩٦٨ م؛ شریف رازی، محمد، آثار الحجة، قم، ١٣٧٣ ق؛ همو، گنـجیـنـۀ دانـشـمنـدان، تهـران، ١٣٥٢ ش.
مینا احمدیان