پل رومی \ pol-e rūmī\ ، نام پل و منطقه‌ای مسکونی در شمال غربی خیابان دکتر علی شریعتی (جادۀ قدیم شمیران)، واقع در محدودۀ منطقۀ ١ شهرداری تهران. پل رومی در مقابل تپۀ قیطریه در محلی که امروزه خیابان شریعتی به نزدیک‌ترین فاصلۀ خود با رود دربند می‌رسد، قرار دارد. این پل ارتباط بین اراضی شرق و غرب رود دربند (جعفرآباد) را برقرار می‌کند (امیرجمشیدی، ٣/ ٨٥).
در ١٣٠٠ ق، فخری افندی، سفیر وقت دولت عثمانی در تهران، در شمال الٰهیه در غرب رود دربند، باغ و عمارتی احداث کرد که امروزه به دولت ترکیه تعلق دارد؛ در واقع پل رومی همان پل آجری مقابل این باغ بوده است و از آنجا که در دورۀ قاجار، دولت عثمانی را که جانشین دولت روم شرقی شده بود، دولت روم، و سفیر عثمانی را غالباً سفیر روم می‌گفتند، این پـل را پـل رومی نامیده‌اند (طباطبایی، ٤٤؛ بلاغی، ١٠٧- ١٠٨؛ ستوده، ١/ ١٩٣؛ معتمدی، ٣٦٥؛ امیرجمشیدی، همانجا؛ لودو، ١٣)؛ اما نباید از نظر دور داشت که اصطلاح رومی به نوعی شیوۀ طاق در معماری گفته می‌شود و این احتمال نیز وجود دارد که نام این پل به شیوۀ معماری آن اشاره داشته باشد (امیرجمشیدی، ٣/ ٨٦).

ساختار فعلی پل رومی، یک پل تک‌چشمه از آجر و سیمان است که قدمت آن به اوایل دورۀ پهلوی اول بازمی‌گردد و گمان می‌رود جایگزین پل قدیمی‌تری در این محل شده باشد (همو، ٣/ ٨٥). امروزه پل رومی نام خیابانی کوچک به درازای حدود ١٠٠ متر است که خیابان شریعتی را به خیابان شهید شریفی‌منش در روبه‌روی باغ سفارت ترکیه متصل می‌کند. در تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، از محلۀ پلِ رومی یاد شده است. بنا بر تعریف نویسنده، محلۀ پل رومی از شمال به تجریش، از جنوب به بزرگراه صدر، از باختر به محلۀ الٰهیه و از خاور به محلۀ قیطریه محدود می‌شود (همانجا).

مآخذ

امیرجمشیدی، گلاویز، «رود درۀ دربند»، مجموعه‌مقالات سومین کنگرۀ تاریخ معماری و شهرسازی ایران، به‌کوشش باقر آیت‌الله‌زاده شیرازی، تهران، ١٣٨٥ ش؛ بلاغی، عبدالحجت، تاریخ تهران، قسمت شمالی و مضافات، شمران قدیم، قم، ١٣٥٠ ش؛ ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ١٣٧١ ش؛ طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ١٣٨٧ ش؛ لودو، کریستف، شمیران یا باغهای گمشده، ترجمۀ رضا رادنژاد و دیگران، تهران، ١٣٧٦ ش؛ معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ١٣٨١ ش.

حسن موسوی‌زاده