اسکندر فرزند محمود در تهران زاده شد. او همانند برادر بزرگ خود، امیرحسین آزموده، به نظامیگری پرداخت. او نخست، تحصیلات خود را در مدرسۀ متوسطۀ نظام آغاز کرد و سپس در دانشکدۀ افسری ادامه داد و در ١٣١٢ ش، وارد ارتش شد (معزی، «تـیـمـسـار ... »، مؤسسه ... ، بش‌ ). در ١٣٢٤ ش، به‌عنوان سروان پیادۀ گردان یکم هنگ‌ ششم، به‌منظور مقابله با نیروهای فرقۀ دموکرات به آذربایجان گسیل شد («اسامی ... »، ١٦٢).
آنچه در دوران نظامیگری آزموده قابل توجه است، اقدامات او در دوران کودتای نافرجام ٢٥ مرداد و کودتای موفق ٢٨ مرداد ١٣٣٢ برضد دولت محمد مصدق، نخست‌وزیر وقت است (معزی، «تیمسار ... »، کلبه ... ، بش‌ ).
آزموده در مرداد همان سال در جریان شکل‌گیری توطئۀ براندازی دولت محمد مصدق، به‌عنوان سرهنگ‌دوم پیاده و فرمانده هنگ پهلوی، دعوت سرهنگ نصیری را برای شرکت در کودتا برضد دولت پذیرفت (نجاتی، ٣٩٢). او از طریق نصیری با عوامل کودتا ارتباط برقرار کرد و در دیداری با زاهدی، قول وفاداری و همکاری داد (تربتی، ١٧). از اقدامات او می‌توان به تشکیل نشستهای شبانه برای توجیه افسران و ترغیب آنان به حضور در کودتا اشاره کرد (خسروپناه، ١٦٥). آزموده در این عملیات به گروه خود چند مأموریت واگذار کرد که از جملۀ آنها می‌توان به دستگیری سرهنگ ممتاز، فرمانده هنگ جمشیدآباد و مأمور حفاظت از منزل محمد مصدق؛ استقرار بخشی از نیروهای خود در نزدیکی منزل محمد مصدق برای درهم‌شکستن مقاومت احتمالی نگهبانان منزل وی؛ دستگیری سرتیپ ریاحی، رئیس ستاد ارتش؛ و قطع ارتباط مرکز مخابرات بازار اشاره کرد (همو، ١٦٦).
در شب ٢٤ مرداد ١٣٣٢ سرهنگ‌دوم آزموده دستور اجرای عملیات را صادر کرد (همو، ١٦٧) و خود او نیز پس از آنکه متوجه شد عملیات قطع ارتباط مرکز مخابرات هنوز انجام نگرفته است، در نیمه‌شب همراه با دو کامیون سرباز به مرکز تلفن بازار رفت و به زور اسلحه، متصدی مرکز را مجبور به قطع ارتباط کرد. او سپس به‌منظور ادامۀ عملیات از مرکز مخابرات به‌سوی خیابان کاخ (فلسطین کنونی) بازگشت؛ اما در ادامه از شکست عملیات کودتا آگاه شد و در بامداد ٢٥ مرداد دوباره به مرکز مخابرات بازار مراجعت، و دستور وصل مجدد مخابرات را صادر کرد (الموتی، ٧/ ٤٩). سرهنگ‌دوم آزموده برای آنکه مانند دیگر عاملان کودتا دستگیر نشود، به فرمانداری بازگشت و تقاضای کارت عبورومرور کرد؛ امـا ازسوی ستاد ارتش دستور بازداشت وی صادر، و بازجویی از او آغاز شد (نجاتی، ٥٢١، ٥٩٩؛ سفری، ١/ ٨٢٣).
پس از کودتای موفقیت‌آمیز ٢٨ مرداد ١٣٣٢، افسران دستگیرشده آزاد شدند. آزموده نیز یک روز پس از پیروزی عاملان کودتا در ٢٩ مرداد، از زندان آزاد شد، سپس فرماندهی تیپ یکم کوهستانی و تیپ یکم زرهی را بر عهده گرفت و به دستگیری افسران وفادار به دولت دکتر مصدق پرداخـت (معزی، «تیمسـار»، مؤسسه، بش‌ ). در روز ورود محمدرضا شاه پهلوی به کشور، افسران عامل در کودتای ٢٨ مرداد همگی ترفیع درجه یافتند و اسکندر آزموده نیز به درجۀ سرهنگی ارتقا یافت (خسروپناه، ٢٥٥)؛ درضمن نشان درجۀ ‌یک رستاخیز را دریافت کرد و سپس به فرماندهی تیپ و پادگان عشرت‌آباد گمارده شد. او همچنین به عضویت در کمیسیون مخصوص رسیدگی به وضع افسران در کودتای ٢٨ مرداد درآمد. وظیفۀ این کمیسیون، شناسایی افسران همراه با کودتا و تقاضای ترفیع آنان بود. پس از کودتا و دستگیری دکتر مصدق، وظیفۀ حفاظت از وی در سلطنت‌آباد بر عهدۀ سرهنگ آزموده، فرمانده هنگ پهلوی گذاشته شد (معزی، همانجا).
آزموده در ١٣٣٦ ش برای تکمیل دانش نظامی خود به انگلستان رفت و دورۀ تاکتیک نظامی را در آن کشور گذراند. او در همان سال در نامه‌ای به اردشیر زاهدی، نـاخرسندی خود را از ترفیع‌نیافتن خود بـه درجۀ بـالاتر اعلام کرد و از وی خواست نزد شاه دراین‌باره وساطت کند. آزمـوده سپس دورۀ موشک را در آمریکا به پایان رساند و پس از آن به ایران بازگشت (همانجا؛ فرهنگ ... ، ١/ ١٥٠؛ «مشاهیر ... »، ٦٤) و با درجۀ سرلشکری به فرماندهی لشکر آذربایجان و سپس فارس منصوب شد. در خرداد ١٣٤٢، او که فرمانده لشکر آذربایجان بود، با اجرای «طرح شیر» و آماده‌باش همۀ نیروها، از هر حرکتی در تبریز جلوگیری، و به‌سبب آن تقدیرنامه‌ای نیز دریافت کرد (الموتی، ١١/ ٤٧٣-٤٧٤).
سرلشکر آزموده در ١٣٤٤ ش، به فرماندهی لجستیکی نیروی زمینی منصوب شد و چندی بعد، به سپهبدی و آجودان لشکری شاه ارتقا یافت. آزموده پس از بازنشستگی در ١٣٤٧ ش ازسوی جمشید آموزگار، وزیر دارایی دولت هویدا، که از خویشاوندان نزدیک وی بود، به معاونت وزارت دارایی و سرپرستی کل گمرک منصوب شد و تا ١٣٥٣ ش در این سمت بود. او از دی ١٣٥٣ تا ١٣٥٦ استاندار آذربایجان شرقی بود. با آغاز جنبشهای انقلاب اسلامی، مردم تبریز در ٢٩ بهمن ١٣٥٦، تظاهراتی در مخالفت با حکومت پهلوی و یادبود چهلمین روز شهادت شهدای قم برگزار کردند؛ اما این حرکت ازطرف آزموده سرکوب شد و تنی چند از مردم تبریز در درگیری با نیروهای دولتی کشته و مجروح شدند؛ آزموده در شهر حکومت نظامی برقرار کرد، اما آرامش به شهر بازنگشت؛ ازاین‌رو، شاه به‌سبب خاموش‌کردن شعله‌های نارضایتی و آرام‌کردن مردم تبریز، آزموده را از استانداری برکنار کرد و سپس او را به تهران فراخواند. سپهبد اسکندر آزموده پس از برکناری از استانداری آذربایجان شرقی بی‌درنگ به انگلستان رفت و در ١٣٧٧ ش در همان کشور درگذشت ( فرهنگ، همانجا؛ انقلاب ... ، ٣/ ٢٠-٢١، ٢٨- ٢٩؛ معزی، «تیمسار»، مؤسسه، بش‌ ).
آزموده در ارتش به مقامهای بسیاری دست یافت که
معاونت فرماندهی کل ارتش، معاونت اتاشۀ نظامی ایران در انگلستان، فرماندهی ارتش در فارس و آذربایجان، ریاست ادارۀ تدارکات ارتش، و قائم‌مقام فرمانده نیروی زمینی ارتش شاهنشاهی از آن جمله‌اند (همو، «تیمسار»، کلبـه، بش‌ ). او در دوران خدمـت در ارتـش، نشـانهـا و مدالهای متعددی دریافت کرد، ازجمله نشان درجۀ یک کوشش، نشان عالی درجۀ دو، و نشان عالی درجۀ یک خدمت ( فرهنگ، ١/ ١٥٠). او همچنین در ١٣٥٤ ش، به عضویت هیئت مشـاور انجمن اخوت، از مجامع خانقاهی، درآمد (همایونی، ٣٣٧).

مآخذ

«اسامی و مشاغل افسران ستونهای اعزامی به آذربایجان»، دومین سالنامۀ دنیا، تهران، ١٣٢٥ ش؛ الموتی، مصطفى، ایران در عصر پهلوی، لندن، ١٣٦٩ ش، ج ٧، ١٣٧٠ ش، ج ١١؛ انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، تهران، ١٣٧٧ ش؛ تربتی سنجابی، محمود، کودتاسازان، تهران، ١٣٧٦ ش؛ خسروپناه، محمدحسین، سازمان افسران حزب تودۀ ایران (١٣٢٣-١٣٣٣ ش)، تهران، ١٣٧٧ ش؛ سفری، محمدعلی، قلم و سیاست از شهریور ١٣٢٠ تا ٢٨ مرداد ١٣٣٢، تهران، ١٣٧١ ش؛ فرهنگ ناموران معاصر ایران، سازمان تبلیغات اسلامی، تهران، ١٣٨١ ش؛ معزی، فاطمه، «تیمسار سپهبد اسکندر آزمـوده»، موسسۀ مطالعـات تـاریخ معـاصر ایـران (مل‌ )؛ همـو، «تیمسـار سپهبد اسکندر آزمـوده»، کلبۀ ایرانـی (مل‌ )؛ نجـاتی، غلامرضـا، جنبش ملی‌شدن صنعت نفت ایران و کودتای ٢٨ مرداد ١٣٣٢، تهران، ١٣٦٦ ش؛ همایونی، مسعود، تاریخ سلسله‌های طریقۀ نعمت‌اللٰهیه در ایران، تهران، ١٣٥٨ ش؛ نیز:

Iichs, www. iichs. org / index. asp?id=١٥٣ &doc-cat=٧; Iran Who’s Who ١٩٧٢, Tehran, ٢٠٠٨; Persiankolbe, www.persiankolbe.ir/ thread٣٩٥٤.html.
حسن موسوی‌زاده