آرداک مانوکیان، موزۀ ملی ارمنیان \mūze-ye mellī-ye armaniyān-e ārdāk mānūkiyān\، موزه‌ای با موضوع مردم‌شناسی، فرهنگی و دینی جامعۀ ارمنیان ایران، واقع در خیابان جمهوری اسلامی، خیابان میرزا کوچک خان، محوطۀ کلیسای مریم مقدس.
این موزه بـا مسـاحت حدود ٤٧٠ مـ٢، به‌طور رسمی در ١٤ آبان ١٣٨٧ ش/ ٤ نوامبر ٢٠٠٨ م، با حضور جاثلیق اعظم آرام اول، پیشوای دینی ارمنیان از حوزۀ سیلیسی که در آن زمان به‌عنوان مهمان در تهران حضور داشت، گشایش یافت.
موزه به یاد و احترام اسقف اعظم، آرداک مانوکیان (١٣١٠- ١٣٧٨ ش/ ١٩٣١- ١٩٩٩ م)، که نزدیک به ٤ دهه، رهبری دینی ارمنیان تهران و شمال ایران را عهده‌دار بود، نام‌گذاری شده است و تحت نظارت خلیفه‌گری ارامنۀ تهران اداره می‌شود.

بخشی از موزه به اشیاء و ابزارهایی اختصاص یافته است که در مراسم مذهبی کلیساهای ارمنی استفاده می‌شوند؛ ازجمله اشیائی از جنس نقره با حکاکیهای ظریف هنری و لباسهای مخصوص روحانیان که در مراسم پوشیده می‌شود و دیگر لوازمی که در آیینهای مذهبی به کار می‌رود. تمامی اشیاءِ این بخش دارای پیشینه و قدمت تاریخی‌اند.

بخشی از موزه نیز به لوازم شخصی مورد استفادۀ اسقف اعظم آرداک مانوکیان اختصاص یافته است. در این بخش نشانها، جوایز اهداشده به وی، و اسناد و دست‌نوشته‌های او به معرض نمایش گذاشته شده است.
بخش مهمی از موزه مربوط به کتابهای قدیمی است. این بخش به کتابهای خطی و چاپی مربوط به کلیساهای ارمنی، کتابهای متعلق به سده‌های ١٠-١١ ق/ ١٦-١٧ م، همچنین کتابهای چاپی مربوط به دوران اولیۀ صنعت چاپ، و نیز نمونه‌هایی از نخستین کتابهای چاپ‌شده در جهان اختصاص داده شده است.
در بخش مردم‌شناسی موزه، لباسهای سنتی ارمنیان نقاط مختلف ایران در دوره‌های مختلف تاریخی، همچنین تصاویر و نقشه‌های کلیساها و دِیرهای ارمنیان ایران با ذکر مشخصات فنی و مهندسی و مختصات جغرافیایی آنها به نمایش درآمده است.
بخش دیگری از موزه هم به نقاشیها و کارهای دستی و مجسمه‌های هنرمندان مشهور ارمنیان ایران اختصاص دارد. شمار قابل توجهی از اشیاء به‌نمایش‌درآمدۀ موزه را اشیاء، لوازم قیمتی، و عتیقه‌هایی تشکیل می‌دهند که مردم به این موزه اهدا کرده‌اند، مانند ظروف فلزی، سفالی و چوبی؛ فرشهای دست‌باف که روزگاری در روستاهای ارمنی‌نشین نقاط مختلف ایران استفاده می‌شدند؛ تابلوهای نقاشی اثر هنرمندان ارمنی؛ و کتابهای نفیس خطی و چاپی به زبان و خط ارمنی.
شمار دیگری از اشیاءِ موزه، اقلامی است که از کلیساهای ارمنیان ایران گردآوری شده است.
این موزه در بدو تأسیس با ٩٠ قطعه از آثـار فرهنگی ـ دینی ارمنیان ایران آغاز به کار کرد؛ اما در حال حاضر (١٣٩٥ ش/ ٢٠١٦ م)، دارای ٢٦٦ اثر است که در معرض دید بازدیدکنندگان قرار دارد.
موزۀ آرداک مانوکیان در کنار ارائۀ نمونه‌هایی از آثار فرهنگی و دینی، به مناسبتهای گوناگون اقدام به برگزاری سخنرانیها و همایشهای علمی و فرهنگی می‌کند. همچنین برای آشنایی قشرهای مختلف جامعه، دانشجویان و دانش‌پژوهان، به نمایش فیلم و برگزاری نمایشگاههای مقطعی می‌پردازد.
بازدید برای عموم و به‌خصوص ایرانیان غیرارمنی که علاقه‌مندند تا دربارۀ جامعۀ ارمنی ایران آگاهیهای بیشتری به دست آورند، آزاد است.

مأخذ

میناسیان، هویک، تحقیقات میدانی.

هویک میناسیان