ایران‌زمین، مدرسۀ بین‌المللی \ madrese-ye beyn-o(a)l-melalī-ye īrān-zamīn\ ، مـدرسـه‌ای آمریکایی واقع در شهرک غرب، خیابان ایران‌زمین، که در سالهای پیش از انقلاب اسلامی به فعالیت می‌پرداخت.
پیشینۀ مدرسه‌های آمریکایی در ایران به فعالیتهای مبلغان پرسبیتری آمریکایی در این کشور بازمی‌گردد. این مبلغان در دهۀ ١٩٣٠ م به تأسیس مدرسه‌هایی در برخی از شهرهای ایران ازجمله همدان، اورمیه، آذربایجان و سپس تهران پرداختند. این مبلغان مسیحی از اوایل دهۀ ١٨٧٠ م، برای گسترش دامنۀ فعالیتهای تبلیغی خود در ایران، وارد تهران شدند.
فعالیت آنها در تهران با تأسیس مدرسۀ آمریکایی و کالج آمریکایی (بعدها دبیرستان البرز) آغاز شد. این مدارس در ابتدا از دانش‌آموزانی از خانواده‌های ارمنی، آشوری و حتى یهودی ثبت‌نام به عمل می‌آورد؛ اما به‌تدریج با استقبال خانواده‌های مسلمان برای تحصیل فرزندان خود در این مدرسه‌ها، درهای این مدارس به روی عموم گشوده شد و دانش‌آموزانی از خانواده‌های مسلمان نیز در آنها مشغول به تحصیل شدند. این مدارس تا مدتها بعد به فعالیت خود ادامه دادند تا آنکه در ١٣١٨ ش/ ١٩٣٩ م تصمیم دولت مبنی بر تعطیل شدن همۀ مدارس خارجی در ایران، به پایان یافتن بیش از یک سده از فعالیتهای آموزشی مبلغان مسیحی در ایران انجامید.
در ٢١ خردادماه ١٣٤٦ ش/ ١١ ژوئن ١٩٦٧ م وزارت فرهنگ ایران در آن زمان به یکی از مبلغان پرسبیتری به نام جی ریچارد ایروین که از ١٩٥١ م مدیر مدرسۀ آمریکایی بود، اجازۀ تأسیس مدرسۀ جدیدی در تهران داد. این مدرسۀ جدید که ایران‌زمین یا مدرسۀ بین‌المللی تهران نامیده می‌شد، در پیشبرد اهداف آموزشی خود از تجربیات مدارس بین‌المللی پیشین یعنی دبیرستان البرز و مدرسۀ آمریکایی الهام گرفت. ایروین در آن زمان به‌طور کامل از مأموریت تبلیغی خود استعفا داد و ریاست مدرسۀ ایران‌زمین را بر عهده گرفت. او برای تأمین فضای مورد نیاز مدرسه، مجتمعی را در خیابان سی‌متری (خیابان کارگر جنوبی کنونی) روبه‌روی ژاندارمری سابق، که در آن زمان به سفارتخانۀ چین تعلق داشت، اجاره کرد. مدرسۀ ایران‌زمین تا اواخر دهۀ ١٩٧٠ م در این مکان قرار داشت. برنامۀ آموزشی این مدرسه شامل فراگیری دروس انسان‌شناسی، ادیان جهان، تمدن و فرهنگ، تاریخ، جامعه‌شناسی، روان‌شناسی، فلسفه، اقتصاد، ریاضیات، زیست‌شناسی، شیمی، فیزیک، زبان و ادبیات عربی، فارسی، انگلیسی، آلمانی، هلندی، روسی و زبانهای دیگر بنا به درخواست دانش‌آموزان، و برخی رشته‌های هنری همچون موسیقی بود. کلیۀ درسها در این مدرسه به زبان انگلیسی تدریس می‌شدند. دانش‌آموزان مدرسۀ بین‌المللی ایران‌زمین پس از پایان تحصیلات خود موفق به اخذ دیپلم سه‌گانۀ وزارت فرهنگ، دبیرستان آمریکایی، و همچنین دیپلم مدرک تحصیلی بین‌المللی می‌شدند.
گرچه مدرکی که در آن زمان از سوی وزارت فرهنگ ایران به ایروین داده شده بود، به او اختیار تصمیم‌گیری در کلیۀ امور مربوط به مدرسۀ ایران‌زمین را می‌داد، اما وی در همان ابتدای تأسیس مدرسه، هیئت‌امنایی را تشکیل داد که با او در ادارۀ مدرسۀ بین‌المللی ایران‌زمین به‌عنوان یک مؤسسۀ آموزشی غیرانتفاعی همکاری کنند. امیرعباس هویدا، مجید رهنما، رضا مقدم، عبدالمجید مجیدی، خداداد فرمانفرماییان، جرج اوانسوف و دیگران، برخی از اعضای هیئت‌امنای مدرسۀ ایران‌زمین را در آن زمان تشکیل می‌دادند. هیئت‌امنای این مدرسه تا ١٩٨٠ م به فعالیت خود ادامه دادند؛ اما ایروین پس از وقوع انقلاب اسلامی ایران نتوانست مدرسۀ ایران‌زمین را برطبق شرایط و موازین وزارت فرهنگ ایران اداره کند؛ ازاین‌رو، به ناچار در ژوئیۀ ١٩٨٠ از مسئولیت خود در این مدرسه کناره گرفت.
در پایان نخستین سال تحصیلی مدرسۀ ایران‌زمین در ژوئن ١٩٦٨، ١٥ دانش‌آموز موفق به اخذ مدرک تحصیلی IB شدند. در سالهای بعد دانش‌آموزانی از ٦٨ کشور جهان که شمار زیادی از آنها فرزندان سفیران این کشورها در ایران بودند، در این مدرسه ثبت‌نام کردند. در ١٩٧٧ م، ٨٩ دانش‌آموز از مدرسۀ بین‌المللی ایران‌زمین فارغ‌التحصیل شدند.
مدرسۀ بین‌المللی ایران‌زمین در ابتدای دهۀ ١٣٥٠ ش به ساختمانی به مساحت ٥٠٠‘ ٣ مـ٢ در شهرک غرب، خیابان ایران‌زمین انتقال یافت، و پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در بهمن‌ماه ١٣٥٧ نخست به دبیرستان پسرانه و سپس به مدت یک سال به مدرسۀ راهنمایی تبدیل شد تا آنکه از ١٣٦٥ ش به دبستان پسرانۀ سروش آزادی و پس از آن نیز به «سروش» تغییر نام داد.
در حال حاضر (١٣٩٢ ش) ساختمان این مدرسه در زمینی بـه مساحت ٥٠٠‘ ٢ مـ٢، و دارای دو طبقه و دو حیاط مجزا ست. دبستان سروش از امکاناتی چون آزمایشگاه، کتابخانه، سالن آمفی‌تئاتر، سایتهای رایانه و فضاهای ورزشی برخوردار است. آزمایشگاه این مدرسه به مساحت ٩٠ مـ٢ در طبقۀ دوم واقع است و دربرگیرندۀ اتاق ویژه‌ای به نام اتاق اپتیک است. کتابخانۀ این مدرسه دارای بیش از ٠٠٠‘٢ جلد کتاب در موضوعات مختلف است. سالن آمفی‌تئاتر مدرسۀ سروش نیز در کنار آزمایشگاه و کتابخانه، بخشی از فضای فرهنگی ـ آموزشی مدرسه را تشکیل می‌دهد.

مآخذ

تحقیقات میدانی مؤلف؛ طاهر احمدی، محمود، «نخستین مدارس میسیونهای آمریکایی در ایران»، گنجینۀ اسناد، ١٣٧٢ ش، شم‌ ١٢؛ نیز:

Iranica.

میترا آقامحمدحسنی