وزارت امور خارجه، مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی \ markaz-e asnād va tārīx-e dīplomāsī-ye vezārat-e omūr-e xāreje \ ، محل آرشیو و نگهداری اسناد وزارت امور خارجه، واقع در نیاوران، خیابان شهید آقایی، در محدودۀ منطقۀ ١ شهرداری تهران. مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه دارای دو بخش مستقل از یکدیگر است: ١. ادارۀ آرشیو و پژوهش اسناد؛ ٢. کتابخانۀ تخصصی (ه‌ م).
این مرکز تا پیش از ١٣٨٠ ش، محل مستقلی نداشت و در بخشی از کتابخانه و موزۀ ملی ملک و بخشهای مختلف وزارت امور خارجه پراکنده بود، ولی در آن سال و با اتمام عملیات ساختمان کنونی، به‌صورت مستقل و متمرکز درآمد.
ادارۀ آرشیو و پژوهش اسناد، مسئولیت حفظ و نگهداری اسناد وزارت امور خارجه را با تکیه بر نگاه تاریخی و کاربردی، و شناسایی مباحث مورد نیاز حوزۀ سیاست خارجی بر عهده دارد و دارای دو بخش اصلی آرشیو، و تحقیق و پژوهش است.
بخش آرشیو متشکل از ١٣ قسمت مجزا ست که عبارت‌اند از: واحد دریافت اسناد، واحد پالایش اسناد، مخزن اسناد قدیمه، مخزن اسناد نمایندگی و ادارات سیاسی، مخزن گذرنامه‌های دولتی، مخزن معاهدات، مخزن حقوقی، مخزن دیداری و شنیداری، واحد فنی و آرشیو الکترونیک، واحد آموزش امور بایگانی، حفاظت، آسیب‌زدایی، و مرمت.
بخش تحقیق و پژوهش در اسناد نیز با هدف بررسی موضوعات کلان دستگاه سیاست خارجی کشور با تکیه بر اسناد تاریخی در قالب پژوهشهای موضوعی، انتشار اسناد، و برگزاری نشستهای علمی و نمایشگاههای اسنادی فعالیت می‌کند. این بخش شامل واحد نمایه‌سازی اسناد قدیمه، واحد مراجعات اسنادی، بانک اطلاعات، واحد همایشها و همکاریهای اسناد و گنجینه، واحد تاریخ شفاهی، و واحد پیگیری امور پژوهشی است.
در مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه بالغ بر ٥٠ میلیون سند از ١١٧ سال پیش تاکنون موجود است. ساختمان این مرکز دارای ٤ طبقه، شامل زیرزمین، همکف و دو طبقۀ بالایی است.

مأخذ

راستینه، علی‌اصغر (رئیس ادارۀ آرشیو و پژوهش اسناد مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه)، مصاحبه با مؤلف.

علی‌محمد مرادیان منفرد