نیاوران، بوستان \ būstān-e niyāvarān \ ، بوستانی در محلۀ نیاوران.
بوستان نیاوران با وسعت حدود ٠٠٠‘ ٦٢ مـ٢، در انتهای شرقی خیابان نیاوران (باهنر)، ابتدای خیابان پاسداران در منطقۀ ١ شهرداری تهران واقع است (نک‌ : اطلس ... ، ٥).
این بوستان در ١٣٤٨ ش به بهره‌برداری رسید (فهرست ... ، بش‌ ‌).

حدود ٧٥٠‘١٦ مـ٢ از این بوستان به چمن‌کاری، ٤٩١‘٤ مـ٢ به گیاهان پوششی، ٩٠٠‘١٠ مـ٢ به درخت‌کاری، ٣٠٠‘٥ مـ٢ به کاشت رز و درختچه‌های زینتی، ١٠٠‘١ مـ٢ بـه گل‌کـاری، ٩١٦‘١٥ مـ٢ بـه گـذرگـاه، ١٠٤ مـ٢ بـه نمـازخانـه، ٠٠٠‘١ مـ٢ بـه آمفـی‌تئـاتـر، ٤٠ مـ٢ به بوفه، ٢٤٦ مـ٢ به زمین‌بازی کودکان و وسایل ورزشی برای استفادۀ بانوان و آقایان، ٤٠٠ مـ٢ به پیست اسکیت، ٢٤٩‘٢ مـ٣ بـه برکـه، و ٢٥٧‘٢ مـ٣ به آب‌نما اختصاص دارد (همانجا).
بوستان نیاوران در دورۀ قاجار بخشی از حیاط کاخ صاحبقرانیه بود. در دورۀ محمدرضا شاه پهلوی با احداث کاخ نیاوران، حیاط کاخ صاحبقرانیه نیز در ١٣٤٢ ش به دستور همو و با نقشۀ طراحان انگلیسی و معماری مهنـدس علی سردار افخمـی ــ معمار مشهور ایرانی ــ بـه بوستان عمومی بـدل شد. کـار ساخت این بوستان در ١٣٤٨ ش به پایان رسید.
از ویژگیهای بوستان نیاوران، فضای سبز و تأسیسات آن است که در طبقات مختلف واقع شده‌اند و به‌وسیلۀ پله‌های متعددی به یکدیگر متصل می‌شوند. این بوستان دارای دو در ورودی یکی در شمال خیابان پاسداران، رو به غرب، و دیگری در جنوب بوستان است. بوستان نیاوران درختان چنار کهن‌سالی دارد که در شمال و شمال شرقی آن قرار دارند. یکی از‌ کهن‌ترین این درختان عمری در حدود ١٥٠ سال دارد؛ بلندی این درخت به حدود ٢٠متر، و محیط بن آن به حدود ٨٠ / ٢ متر می‌رسد.
ازجملۀ قسمتهای مختلف بوستان نیاوران می‌توان به ساختمان کانون فرهنگی کودکان، زمین‌بازی، زمین اسکیت، کانون زبان، ٤ استخر بزرگ، دریاچه و سالن ورزشی اشاره کرد. این سالن ورزشی، در آغاز به صورت استخر سرباز بود که پس از انقلاب اسلامی، به استخر سرپوشیده بدل شد. در آن دوره بوستان نیاوران از یک قطعه زمین سوارکاری نیز برخوردار بود که پس از انقلاب به مجتمع ورزشی بدل شد (پروینی).
بوستان نیاوران در گذشته از طریق آب چاه آبیاری می‌شد. یک حلقه چاه نیز در جنوب این بوستان حفر شده بود که امروزه (١٣٩١ ش) دیگر از آن استفاده نمی‌شود. در حال حاضر، آبیاری بوستان نیاوران از طریق قناتی است که از داخل محوطۀ کاخ نیاوران وارد دریاچۀ بوستان واقع در شمال غربی آن می‌شود و از آنجا با پمپاژ به دیگر نقاط بوستان هدایت می‌شود. لوله‌کشی و تأسیسات موجود در بوستان نیاوران، همگی مربوط به زمان برپایی این بوستان‌اند (سیما ... ، ٢٢؛ پروینی).

مآخذ

اطلس بوستانهای شهر تهران، سازمان پارکها و فضای سبز شهر تهران، تهران، ١٣٨٦ ش؛ پروینی، علیرضا (از کارکنان بوستان نیاوران)، مصاحبه با مؤلف؛ سیمای قنوات منطقۀ یک، گروه آب و فاضلاب، پروژۀ سامان‌دهی قنوات شهر تهران، منطقۀ یک شهرداری تهران؛ فهرست پارکهای منطقۀ یک، سازمان پارکها و فضای سبز منطقۀ یک شهرداری تهران.

شیوا جعفری