محمدباقر، امامزاده \ emām-zāde mohammad-bāqer \ ، امامزاده‌ای در آبادی رودک، واقع در دهستان رودبار قصران. بنای این امامزاده در دامنۀ منطقه‌ای کوهستانی، در ٢٠کیلومتری فشم، در بالاترین نقطۀ آبادی رودک و در سینه‌کش باختری درۀ زیارت واقع شده است (سروقدی، ١٦٧؛ پازوکی، ١ / ٢٨٠).
نسب امامزاده محمدباقر به امام موسى کاظم (ع) می‌رسد (سروقدی، همانجا).

در باب به شهادت رسیدن امامزاده محمدباقر گفته شده است که کدخدایان رودبار قصران که بیشتر آنان از مخالفان خاندان اهل بیت (ع) بودند، امامزاده محمدباقر را به شدت مجروح ساختند. او سپس با وجود جراحتهای زیاد به آبادی رودک روانه شد. مخالفان پس از مدتی تعقیب و جست‌وجو، وی را در این آبادی یافتند و باردیگر او را مورد آزار قرار دادند. پس از آن، امامزاده محمدباقر آب طلب کرد، ولی آنان اجابت نکردند؛ او سپس عصای خود را به زمین زد و در آن مکان چشمۀ آب جوشانی جاری شد که امروزه به چشمۀ مراد شهرت دارد. اما دشمنان مانع از آب‌نوشیدنِ امامزاده محمدباقر شدند. آن‌گاه امامزاده به درختی نظر افکند و به‌سبب کرامتهای او، از آن درخت شیر خشت پدید آمد؛ امامزاده اندکی از آن نوشید و سپس به شهادت رسید. از آن پس مرقد امامزاده محمدباقر در این مکان بنا شد. این امامزاده همواره مورد توجه و احترام اهالی آبادی رودک بوده است ( کنز الانساب، ٨٧ - ٨٨؛ مهندس، ٧٢).
دیرینگی بنای اولیۀ این امامزاده با توجه به مجموعۀ شواهد و مدارک موجود، ازجمله شجره‌نامۀ امامزاده و سفالهایی که از سطح آبادی رودک به دست آمده، به سده‌های ٥ و ٦ ق / ١١-١٢ م بازمی‌گردد (پازوکی، ١ / ٢٨٣). بنای بقعۀ امامزاده محمدباقر در دورۀ فتحعلی شاه قاجار، و با ترکیبی متفاوت و با وضعیت کنونی آن، بازسازی شد (مهندس، ٧١؛ پازوکی، ١ / ٢٨٠).
این بنا که بار دیگر در ١٣٧٥ ش بازسازی و مرمت گردید، دارای مساحتی حدود ١٥٠ مـ٢ است و در فضایی بـه وسعت ٥٠٠ مـ٢ واقع شده است (سروقدی، همانجا؛ طباطبایی، ١١٧). بنای بقعۀ امامزاده محمدباقر مشتمل بر دو بخش بنای مقبرۀ اصلی و اتاقهای جانبی است. بنای مقبرۀ اصلی شامل برج مقبره‌ای‌شکل است که از داخل هشت‌ضلعی نامنظم، و از خارج دایره‌ای نامنظم است و گنبد بیز دارد.
در بدنۀ خارجی و غربی مقبرۀ امامزاده سنگ بزرگی به ابعاد ٥ / ٣ × ٤ متر و به شکل نامنظم وجود دارد که گفته می‌شود در ١٣٧٤ ش از کوهی در سمت غرب امامزاده سقوط کرده، در بدنۀ بنا فرو رفته، و ترکیب امامزاده را تغییر داده است.
بدنۀ داخلی بنای اصلی امامزاده تا ارتفاع دو متر با سنگ مرمر سفید، تزیین گردیده، و سطوح بالاتر با گچ اندود شده، و در داخل آن ضریح فلزی جدیدی نصب شده است. سنگ و ملاط گچ سنتی از مصالح اصلی به کار گرفته شده در این بنا به‌شمار می‌روند.
درضلع شمالی بنای مقبرۀ اصلی و در جهت شرقی ـ غربی، اتاق مستطیل‌شکلی احداث شده، و ورودی امامزاده در میانۀ ضلع شمالی آن تعبیه شده است. اتاق جبهۀ شرقی و جنوبی امامزاده، ضلعهای شرقی و جنوبی امامزاده را به‌صورت نیم‌دایره‌ای در برگرفته است. بدنۀ این اتاق و اتاق شمالی امامزاده تا ارتفاع ٥ / ١ متر با سنگ مرمر سفید تزیین گردیده، و سطوح بالاتر آن با گچ اندود شده است.
در سمت راست دری که از اتاق دایره‌ای‌شکل به داخل بقعۀ اصلی راه می‌یابد، کتیبه‌ای به ابعاد ١١٢ × ٣٩ سانتی‌متر از سنگ مرمر وجود دارد که در داخل دیوار نصب شده، و روی آن ٢٥ بیت در مدح و ثنای صاحب امامزاده به خط نستعلیق حک شده است. گفته می‌شود این کتیبه پس از نوشته شدن، در هنگام حمل به محل امامزاده شکسته، و در دورۀ فتحعلی‌شاه به همان صورت در بنای امامزاده نصب شده است.
در سمت چپ درِ ورودی به داخل امامزاده سنگ قبری وجود دارد که از نمونه‌های متداول در سده‌های ١٠-١١ ق / ١٦-١٧ م است. بنای امامزاده محمدباقر در مهر ١٣٨٢ در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است (پازوکی، ١ / ٢٨٠-٢٨٤).

مآخذ

پازوکی طرودی، ناصر، آثار تاریخی شمیران، تهران، ١٣٨٢ ش؛ سروقدی، محمدجعفر، بقاع متبرکۀ استان تهران، تهران، ١٣٨٤ ش؛ طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ١٣٨٧ ش؛ کنز الانساب، بمبئی، ١٣٠٢ ق؛ مهندس، میرزامحمد، «جغرافیای درۀ رودبار قصران»، به‌کوشش حسین کریمان، میراث اسلامی ایران، به‌کوشش رسول جعفریان، قم، ١٣٧٥ ش / ١٤١٦ ق.

حسن موسوی‌زاده