فرحزاد \ farah-zād \ ، یا فره‌زاد، در گذشته روستایی از توابع شمیران، و امروزه از محله‌ها و گردشگاههای خوش‌آب‌وهوای شمال غربی تهران، واقع در محدودۀ منطقۀ ٢ شهرداری تهران.
نام صحیح فرحزاد فرّه‌زاد یا فرّزاد است. «فرّه» در زبان پهلوی به معنای شوکت، شکوه و عظمت است (اقبال، ١٧؛ کریمان، ١ / ٥٢٢-٥٢٣). این نام در گذر زمان به‌سبب استفادۀ فراوان عامۀ مردم، به «فرح» عربی بدل، و از آن پس املای فرحزاد جایگزین فره‌زاد یا فرزاد شده است (اقبال، همانجا). همچنین گفته شده که این ناحیه به‌سبب داشتن آب‌وهوایی باطراوت و فرح‌انگیز، فرحزاد نام گرفته است (طباطبایی، ١٤٠).
فرحزاد در منابع جغرافیایی دورۀ اسلامی، از توابع ری واقع در قصران خارج بـه شمار می‌رفته است (نک‌ : کریمان، ١ / ١٤٦). ظاهراً نام فرحزاد را برای نخستین بار در سدۀ ٥ ق / ١١ م، ابن‌طباطبا (ص ٢٣٥) در کتاب منتقلة الطالبیه به‌صورت فرزاد آورده و آن را از توابع ری برشمرده است. قزوینی رازی (ص ٤٦٠-٤٦١) نیز در سدۀ ٦ ق از فرحزاد با نام برزاد یاد کرده، و اهالی آن را زیدی‌مذهب دانسته است. یاقوت حموی هم در سدۀ ٧ ق از فرحزاد (فرزاد) به‌عنوان یکی از روستاهای ری یاد می‌کند (٣ / ٨٧٢). از روزگار صفویان که نام شمیران جایگزین نام تاریخی قصران خارج شد، فرحزاد همچون دیگر آبادیهای دامنه‌های جنوبی البرز در شمال تهران، از توابع شمیران به شمار می‌آمده است.
فرحزاد که در دورۀ ناصری از تفرجگاههای ناصرالدین ـ شاه قاجار، و تابستانگاه تهرانیان بود (ستوده، ٢ / ٦٢٠؛ اعتمادالسلطنه، ٦٧٨)، توسط میرزا یوسف آشتیانی،

ملقب به مستوفی‌الممالک (د ١٣٠٣ ق)، صدراعظم ناصرالدین شاه، بیش از پیش آباد شد (معیرالممالک، ٤٦). در آن زمان، شهرت فرحزاد بیشتر به‌سبب واقع بودن بر سر راه امامزاده داوود بوده است. در گذشته، زائران برای رفتن به این امامزاده، در فرحزاد چهارپا (خر و قاطر) کرایه می‌کردند.
اقتصاد اهالی فرحزاد تا پیش از ضمیمه‌شدن زمینهای آن به محدودۀ شهری تهران بزرگ، بر پایۀ کشاورزی، باغداری و مکاری استوار بوده، و غلات، نخود، توت، انار، گردو، و یونجه از محصولات کشاورزی فرحزاد به شمار می‌رفته است. آب مورد نیاز اهالی این روستا در بهار از رود تنگۀ یونجه‌زار، و در دیگر فصلهای سال از قنات و چشمه‌های منطقه تأمین می‌شده است ( فرهنگ ... ، ١ / ١٥٠؛ کریمان، ١ / ٥٢٢). جمعیت فرحزاد در ١٣٣٥ ش، و در آخرین سرشماری‌ای که در آن، روستایی مستقل دانسته شده، ٩٧٢ تن بوده است ( گزارش ... ، ٤). فرحزاد نیز همانند دیگر روستاهای شمیران، در نخستین سالهای دهۀ ١٣٤٠ ش با توسعۀ شهر تهران به این شهر ضمیمه، و به یکی از محله‌های آن بدل شد.
امروزه (١٣٨٨ ش)، محلۀ فرحزاد برطبق تقسیمات کشوری، جزو شهرستان شمیران به‌شمار نمی‌آید. این محله از شمال به یونجه‌زار، از شرق به محلۀ سعادت‌آباد، از غرب به محلۀ مرادآباد، و از جنوب به محلۀ پونک محدود می‌شود (محمودیان، ٢١).
آرامگاههای امامزادگان ابوطالب و صالح در این محله قرار دارند (طباطبایی، ١٤٠؛ معتمدی، ٣٨٧). بوستان گلپاد و شهرکهای مسکونی بهرود، الموت، سهند، الوند و خودروسازان نیز در این منطقه احداث شده‌اند (طباطبایی، همانجا). فرحزاد امروزه همچنان یکی از گردشگاههای خوش‌آب‌وهوای تهران به‌شمار می‌آید (همانجا؛ «فرحزاد»، ﺑﺷ‌ ) .

مآخذ

ابن‌طباطبا، ابراهیم، منتقلة الطالبیة، به‌کوشش محمدمهدی حسن خرسان، نجف، ١٣٨٨ ق / ١٩٦٨ م؛ اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامۀ خاطرات، به کوشش ایرج افشار، تهران، ١٣٤٥ ش؛ اقبال آشتیانی، عباس، «دولاب ـ تجریش ـ ونک ـ فرحزاد ـ فیروز بهرام»، یادگار، تهران، ١٣٢٣ ش، س ١، شم‌ ٢؛ ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ١٣٧٤ ش؛ طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ١٣٨٧ ش؛ «فرحزاد»، کتاب اول (مل‌ )؛ فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استـان مرکزی، دایـرۀ جغرافیایی ستـاد ارتش، تهران، ١٣٢٨ ش؛ قزوینی رازی، عبدالجلیل، نقض، به کوشش جلال‌الدین محدث ارموی، تهران، ١٣٧١ ق / ١٣٣١ ش؛ کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، تهران، ١٣٥٦ ش؛ گزارش مشروح حوزۀ سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ١٣٣٧ ش؛ محمودیان، علی‌اکبر و دیگران، اطلس شهرستان شمیران، تهران، ١٣٨١ ش؛ معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ١٣٨١ ش؛ معیرالممالک، دوستعلی، رجال عصر ناصری، تهران، ١٣٦١ ش؛ یاقوت، بلدان؛ نیز:

Ketabeavval, www.ketabeavval.com / Tehran / ١٤٠٦.aspx (acc.Apr.١٤,٢٠٠٩).
حسن موسوی‌زاده