ازگل \ ozgol\ ، محله‌ای در شمال خاوری کلان‌شهر تهران واقع در منطقۀ ١ شهرداری تهران.
پیش از این، ازگل روستایی به شمار می‌آمد که در ٧ کیلومتری شرق تجریش قرار داشت. این منطقه به‌سبب جای‌داشتن در ناحیه‌ای پایکوهی از مناطق سردسیر و ییلاقی تهران بود و آب آن از چشمه‌سارها و درۀ آبک تأمین می‌شد ( فرهنگ ... ، ١/ ١٠).
ازگل در دورۀ ناصری بر سر راه مازندران قرار داشت و ناصرالدین شاه بیشتر در سفرهای خود به نواحی ییلاقی شمال تهران و یا مازندران از آنجا عبور می‌کرد و گاهی نیز در آنجا از سربازان سان می‌دید (اعتمادالسلطنه، ١٥).
مالک ازگل در آن دوره باغبان‌باشی، و دختر وی، فاطمه سلطان، از زنان صیغه‌ای و محبوب ناصرالدین شاه بود؛ ازاین‌رو، ازگل از دورۀ ناصری به بعد شهرتی فراوان یافت (همو، ١٠٩٠؛ معتمدی، ٣٥٤). ناصرالدین شاه همسر دیگری نیز از این روستا اختیار کرده بود که این زن تا زمان مرگش (١٣٥٠ ش) به یاد ایام جوانی همه‌ساله در ازگل در ماههای محرم و صفر روضه‌خوانی داشت، و نذری می‌داد (ستوده، ١/ ٩).
در سرشماری ١٣٣٥ ش، ازگل ٤٧٦ تن جمعیت داشت و تا اوایل دهۀ ١٣٤٠ ش هنوز بافت روستایی خود را حفظ کرده بود ( گزارش ... ، ١). اهالی این روستا بیشتر به کار کشاورزی اشتغال داشتند و غلات و صیفی‌جات مهم‌ترین محصولات کشاورزی آنان بود (کریمان، ١/ ٤٨٨)؛ آب مورد استفاده برای کشاورزی از طریق رود دارآباد تأمین می‌شد.
روستای ازگل با توسعۀ شهر تهران در سالهای پس از ١٣٤٠ ش به این شهر متصل، و به محله‌ای از تهران تبدیل شد. امروزه ازگـل از شمال به شهرک گلها، از جنوب به لویزان، از خاور به عباسیه و از باختر به اراج محدود است. این محله با بزرگراههای ارتش (بلوار ستاد نیروی زمینی ارتش)، شهید بابایی، امام علی (‌ع)، و شهید صیاد شیرازی در ارتباط است.
از اماکن تاریخی و مذهبی این محل می‌توان به دبستان قدیمی نوبهار با قدمت بیش از ١٠٠ سال و مسجد جامع آن با قدمت ٢٥٠ سال اشاره کرد. مجتمع خدمات بهزیستی حضرت علی (ع) (مرکز توان‌بخشی ازگل)، درمانگاه سیدالشهداء (ع)، مجتمع فرهنگی هدى، مجموعۀ فرهنگی مروارید، بوستان ازگل، باغ فرهنگیان، و مجتمع مسکونی شهید بابایی و شهید صادقی جملگی در محلۀ ازگل واقع‌اند (طباطبایی، ١٤).

مآخذ

اعتمادالسلطنه، محمدحسن، روزنامۀ خاطرات، تهران، ١٣٤٥ ش؛ ستوده، منوچهر، جغرافیای تاریخی شمیران، تهران، ١٣٧١ ش؛ طباطبایی، محمدهادی و دیگران، تهران ١٠٠، ویژه‌نامۀ صدسالگی شهرداری تهران، تهران، ١٣٨٧ ش؛ فرهنگ جغرافیایی ایران (آبادیها)، استان مرکزی، دایرۀ جغرافیایی ستاد ارتش، تهران، ١٣٢٨ ش؛ کریمان، حسین، قصران ( کوهسران)، تهران، ١٣٥٦ ش؛ گزارش مشروح حوزۀ سرشماری تهران، وزارت کشور، تهران، ١٣٣٧ ش؛ معتمدی، محسن، جغرافیای تاریخی تهران، تهران، ١٣٨١ ش.

حسن موسوی‌زاده