درآمدى بر عرفان اسلامى - اراکی، محسن - الصفحة ١٤٣ - مراحل و مراتب ذكر
ب) دومين مرحله از مراحل ذكر الهى، مرحله ذكر عملى است. ذاكر در اين مرحله، به ذكر زبانى اكتفا نمىكند بلكه رفتار و كردارش، همواره ذكر خداست.
ذكر عملى به معناى به ياد خدا بودن در رفتار و كردارىست كه با تسليم و فرمانبردارى از خدا حاصل مىشود. قرآن كريم منافقان را ترويج دهندگان زشتىها و بازدارندگان از نيكىها و نيز كسانى كه خدا را فراموش كرده و در نتيجه خدا نيز آنان را فراموش كرده است توصيف نموده و مىفرمايد:
الْمُنافِقُونَ وَ الْمُنافِقاتُ بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمُنْكَرِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمَعْرُوفِ وَ يَقْبِضُونَ أَيْدِيَهُمْ نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ إِنَّ الْمُنافِقِينَ هُمُ الْفاسِقُونَ[١].
مردان منافق و زنان منافق، همه از يك گروهند! آنها امر به منكر و نهى از معرف مىكنند و دستهايشان را (از انفاق و بخشش) مىبندند. خدا را فراموش كردند و خدا (نيز) آنها را فراموش كرد (و رحمتش را از آنها قطع نمود) به يقين، منافقان همان فاسقانند!.
اما در مقابل، مؤمنان را نيكو رفتار و مطيع خداوند و رسول معرفى مىكند و اين اطاعت را- كه وصف مؤمنان است- در مقابل فراموشى خدا- كه وصف منافقان است- قرار مىدهد:
وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ أَوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّكاةَ وَ يُطِيعُونَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ أُولئِكَ سَيَرْحَمُهُمُ اللَّهُ إِنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ[٢].
[١] . سوره توبه: ٦٧.
[٢] . سوره توبه: ٧١.