٣- دو دسته ديگر نيز بعلت خوف ايمان خود قصد عقب‌نشينى داشته‌اند هرچند كه رحمت حق شامل حال آنان شده و فرار نكرده‌اند: إِذْ هَمَّتْ طائِفَتانِ مِنْكُمْ أَنْ تَفْشَلا وَ اللَّهُ وَلِيُّهُما ...

٤- جمع زيادى از سربازان تحت فرمان عبد الله بن حبير از باريكى كوه بقصد جمع غنائم با فرمان صريح پيامبر (ص) مخالفت كردند.

٥- جمعى تنها بفكر خود بودند و همين! وَ طائِفَةٌ قَدْ أَهَمَّتْهُمْ أَنْفُسُهُمْ‌ و بخداوند گمان بد و حتى اعتراض داشتند.

" يَظُنُّونَ بِاللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ ظَنَّ الْجاهِلِيَّةِ ... يُخْفُونَ فِي أَنْفُسِهِمْ ما لا يُبْدُونَ لَكَ يَقُولُونَ لَوْ كانَ لَنا مِنَ الْأَمْرِ شَيْ‌ءٌ ما قُتِلْنا هاهُنا. اگر كار بدست ما بود درين بيابان كشته نمى‌شديم!

٦- ترس جان جمعى را وادار بفرار نمود بگونه‌ايكه در موقع فرار بهيچ كس توجهى نداشتند! وَ لا تَلْوُونَ عَلى‌ أَحَدٍ وَ الرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْراكُمْ.

٧- بعضى از مومنين معاصى داشته‌اند كه همان معاصى سبب فرار از جهاد آنان شده است، يعنى معصيت زمينه ساز معصيت ديگر مى‌باشد: إِنَّ الَّذِينَ تَوَلَّوْا مِنْكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعانِ إِنَّمَا اسْتَزَلَّهُمُ الشَّيْطانُ بِبَعْضِ ما كَسَبُوا بهرحال مطالعه آيات قرآن كه درباره صحابه وارد شده است ميرساند كه در ميان آنان منافقين و مريض‌دلان (ضعيف الايمان‌ها) و معصيت‌كار وجود داشته و نبايد كه همه آنان را عادل پنداشت. و يا اصالة العدالة را در حق آنان اعتقاد نمود گو اينكه اكثر آنان افراد مومن و صالح‌