براساس احتمال اخير وجوب تحصيل علوم دينى (معارف و فروع عملى و مقدمات آن) در عرض وجوب جهاد است، و بعبارت ديگر بر طلاب علوم دينى رفتن بسوى جهاد واجب نيست اين مساله هرچند بطور وضوح در باب شرايط وجوب جهاد ذكر نشده ولى بنابر دلالت آيه مباركه بالا بايد آنرا پذيرفت، و درين صورت علماى مدارس نيز مانند طلاب از جهاد معافند، مگر اينكه از نظر اختلاف زمانى منافاتى بين جهاد و تفقه نباشد كه بر همه- مجاهدين طلاب- هردو حكم فوق- وجوب تفقه و وجوب جهاد ثابت مى‌ماند.

ولى معافيت طلاب از جهاد تنها در فرض واجب بودن كفائى جهاد است كه مورد آيه مباركه ميباشد، اما در جائيكه جهاد بر همه واجب عينى باشد طلاب مانند بقيه اصناف مكلفند بجهاد بروند. مطلب مهم ديگر اينست كه در جنگهاى درازمدت مانند جهاد اسلامى افغانستان و مانند جنگ عراق و ايران و غيره مجاهدين سنگرنشين از نظر تعلم احكام فرعى عملى (عبادات و غيره) خصوصا احكام جهاد بلكه از نظر ارشاد و تقويت روانى محتاج باهل علم هستند كه اين موضوع حضور طلاب علوم دينى و علماى و دانش مسند را در جبهات واجب ميگرداند و اين خود فرد بازر انذاريست كه آيه فوق الذكر آنرا واجب ميگرداند و اين وجوب بر وقوع رجوع و برگشتن معلق نيست، بلكه تعليق مذكور از باب عدم امكان انذار بدون مراجعت است (تامل شود كه مطلب دقيق است)

امروز تنها حدود دو هزار از اهل علم شيعه افغانى در ايران وجود دارند كه اگر از مبتديهاى آنان كه قادر به‌