صحيفه امام - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٣٣٥ - تزكيه، مقدّم بر تعليم حكمت و كتاب

وَ الْحِكْمَةَ [١]، بعثت براى اين است كه مردم را تزكيه كند. مقدم بر تعليم حكمت و تعليم كتاب. تزكيه را ذكر فرموده است كه آيات را بر آنها بخواند تا اينكه آنها تزكيه بشوند. و تعليم بكند آنها را، كتاب را بر آنها و حكمت را بر آنها عرضه بدارد و تعليم كند آنها را. در سوره «جمعه» سر بعثت رسول اكرم را ذكر مى‌فرمايد، كه سر بعثت رسول اكرم تزكيه امت است و تعليم و تربيت امت. آن هم تعليم تمام قشرهاى تعليم كه كتاب و حكمت تمام قشرهاى تعليمات را واجد است. بعد از آنكه تعليم و تربيت را ذكر كرده است، ذكر علماى سوء را مى‌فرمايد: آنهايى كه علم را آموخته‌اند لكن عمل به آن علم نمى‌كنند و با بدترين وجه از آنها اسم برده است: مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً [٢] مَثَل آنها كه عالِم شده‌اند لكن علم در آنها اثر خودش را نگذاشته است مَثَل الاغى مى‌ماند كه بارش كتاب باشد! وقتى كه علم در انسان تأثير نكند و انسان را انسان نكند، اين حمل كتاب، چه در سينه‌ها باشد و چه در پشت باشد! مَثل اينها، مَثَل آن اشخاصى هست كه، مَثَل حيوانى هست، مَثل الاغى هست، كه كتاب به دوش او باشد: همان طور كه كتاب براى آن حيوان هيچ فايده ندارد، اين علمى كه دنبالش تعهد نباشد، دنبالش عمل نباشد، دنبالش رشد فكرى نباشد، دنبالش هدايت مردم نباشد، اين نظير همان است كه به دوشش كتاب باشد، بلكه به دوش يك حيوان و يك الاغ كتاب باشد. در اينجا اين را ذكر مى‌فرمايد براى تذكر به مردم به اينكه عالِم سوء را از غير عالِم سوء تمييز بدهند؛ و براى تذكر به عالِم كه تكليف خودش را بفهمد. در سوره دوم، البته نكاتى‌

[١] سوره جمعه، آيه ٢ «هُوَ الَّذِي بَعَثَ فِي الْأُمِّيِّينَ رَسُولًا مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِهِ وَ يُزَكِّيهِمْ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ إِنْ كانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِي ضَلالٍ مُبِينٍ‌» اوست خدايى كه ميان عرب امّى (كه خواندن و نوشتن هم نمى‌دانستند) پيامبرى بزرگوار از ميان همان مردم برانگيخت تا بر آنان آيات وحى خدا را تلاوت كند و آنها را از لوث جهل و اخلاق زشت پاك سازد و شريعت كتاب سماوى و حكمت الهى بياموزد كه پيش از اين همه در ورطه جهالت و گمراهى بودند.

[٢] سوره جمعه، آيه ٥: «مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ‌» وصف حال آنان كه تحمل (علم) تورات كرده و خلاف آن عمل نمودند در مثل به الاغى مى‌ماند كه بار كتابها بر پشت كشد (و از آن هيچ نفهمد و بهره نبرد). آرى قومى كه مَثل حالشان اين است كه آيات خدا را تكذيب كردند بسيار مردم ستمگر بدى هستند و خدا هر گز ستمكاران را (به راه سعادت) رهبرى نخواهد كرد.