یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٨ - خانواده

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٦٨

منحصر است به حکومت مردم بر مردم یا این جهت اختصاص دارد به اجتماع مدنی؟:

٢٤. علت اینکه نقطه مقابل حکومت استبدادی و ظالمانه حکومت مردم بر مردم قرار داده میشود، این است که در اجتماع مدنی افراد همه در فکر منافع شخص خود میباشند و اگر فردی حکومت و قدرت را در دست بگیرد به حکم غریزه استخدام عالماً عامداً به حقوق دیگران تجاوز میکند مگر آنکه آن فرد معصوم یا حداقل ایمان و تقوای دینی کاملی داشته باشد. اما در اجتماع منزلی علاقه زن و شوهر و پدر و مادر و فرزندان مانع ظلم و تجاوز عمدی است، ظلم و تجاوزها از روی جهالت میشود. والّا اگر فرد حاکم- ولو حکومتش مطلقه باشد- از لحاظ وجدان اخلاقی یا عاطفه مقید باشد، هر چند از لحاظ قانون مقید نباشد، حکومت کند ولی عادلانه، حکومتش مشروطه و از نوع حکومت مردم بر مردم نیست اما از نوع حکومت عدالت بر مردم هست، حکومتش فردی است اما مستبدانه و ظالمانه نیست. حکومت پدر بر خانواده طبعاً اینطور است که فردی است ولی عاطفه او را مقید میکند. اما چنانکه گفتیم عاطفه به تنهایی کافی نیست، علم و عقل و اطلاع هم لازم است که به قصد خوبی بدی نکند و به نیت خیر و تربیت و اصلاح تعدی و تجاوز نکند و استبداد به خرج ندهد و سلب آزادی نکند. ایمان که باشد، محیط خانواده گلستان است.

٢٥. مقیاسی که برای حدود آزادی فرد و قدرت دولت در داخل خانواده ذکر کردیم، برای مسئله رعایت مقتضیات زمان نیز به کار میآید، زیرا مشترکات همانطور که مشترکات افراد است مشترکات زمانها نیز هست.

٢٦. در اینجا چند مسئله است:

الف. آیا حکومت خانوادگی باید چه نوع حکومتی باشد؟

ب. حدود آزادی افراد اجتماع منزلی و حدود قدرت دولت چیست؟

ج. چرا حکومت خانواده با آنکه فردی است میتواند عادلانه باشد، برخلاف حکومت مدنی؟