یادداشت‌های استاد ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٤٠١ - زهد، رهبانیت، ریاضت - تیرماه ٥١

یادداشتهای استاد مطهری، ج ٥، ص: ٤٠١

زهد، عصیان و شورش علیه هواهای نفسانی است:

١٨. زهد به تعبیر دیگر نوعی عصیان و شورش علیه هواهای نفسانی و تمایلات شهوانی و زندان شهوات است. زهد خراب کردن زندان هواها و شهوات حیوانی و نفسانی است، نه شورش علیه بدن به عنوان زندان. جمله مولای متقیان که در ورقههای ریاضت نقل کردیم: اعزبی عنی فواللَّه لااذلّ لک فتستذلّینی و لا اسلس لک فتقودینی و ایم اللَّه ... لاروضنّ نفسی ریاضة ... ناظر به این جهت [است] که امر دایر است میان دو حاکمیت و محکومیت: یا حاکمیت شهوات و مادیات مثلًا حاکمیت پول، زن، مقام، و یا حاکمیت انسان بر اینها. رجوع شود به ورقههای انسان ایده آل.

آنچه مسلّم است این است که بشر از قدیم الایام احساس میکرده است که اگر تسلیم هوا و هوس و شهوات خود بشود به نوعی اسارت و ذلت تن داده است و دانسته است که این اسارت برایش گران تمام میشود. این است که در خود احساس کرامت و شرافت ذات کرده و خود را از این اسارت و ذلت نکبت بار رهانیده است. به تعبیر امیرالمؤمنین نخواسته است رام مادیات باشد و مهار خود را به دست دنیا بدهد، نخواسته است سَلِس القیاد [باشد] و به این وسیله خود را خوار و ذلیل و ضعیف سازد، خواسته است با یک حرکت خود را از قید نفس آزاد سازد و به خود آزادی معنوی بدهد.

١٩. مولوی، مثنوی صفحه ٦٠٢، سطر ١١: