مشکل اجتماعی پیدا کرد. اگر مثل هندیهای قدیم هر مردی که میمرد زنش را با او دفن میکردند یا میسوختند باز مشکلی نبود. در تفسیر المیزان، جلد ٤، صفحه ... مینویسد که بعضی از فرنگیها گفتهاند علت شیوع فحشا در اروپا منع کلیسا از تعدد ازواج است. در مقاله آقای مصباح، مکتب سالانه تشیع، شماره ... مینویسد که یکی از فرنگیها گفته است که تنها مسلمانها هستند که صد درصد به پاکی نسل خود اطمینان دارند و ما غربیها نخواهیم گذاشت این نعمت برای آنها باقی بماند. این درست مثل این است که یک عده پنجاه نفری بخواهند در اتوبوسی که ظرفیت بیش از چهل نفر را ندارد سوار شوند و چارهای نیست از اینکه همه را سوار کنند. یک وقت هست مثل گاراژهای قدیم، عده زیادی را میفرستند توی اتوبوس که خودشان برای خودشان جا پیدا کنند، معلوم است که چه غوغا و ازدحامی پیدا میشود. آن وقت راننده با زور صلوات میخواهد مشکل را حل کند.

یک وقت هست که میآیند روی مقررات خاصی سه نفر سه نفر روی صندلیهای دونفری قرار میدهند و برای نفر سوم جای قانونی و حقی قائل میشوند و مشکل را حل میکنند (داستان کاشی و گاراژی که مزینی نقل میکرد).

اسلام در تعدد زوجات (مثل طلاق) بزرگترین مشکل اجتماعی را حل کرده و اروپا راه وحشیانه پیش گرفته:

بهطور مسلّم مسئله تعدد زوجات یک مسئله اجتماعی است نه یک مسئله فردی. مخالفین با مقیاس فردی قضیه را مطالعه میکنند، آن را مانند دو مرکز تجارت داشتن برای یک تاجر و دو پست اداری برای یک نفر اداری فرض میکنند که فقط حق فرد است نه تکلیف اجتماعی، از نکردن آن هیچ گونه زیانی به اجتماع نمیرسد بلکه انجام آن، جا و پست را بر دیگران تنگ میکند. از جنبه هوس یک مرد و مخالفت زن او، قضیه را مورد مطالعه قرار میدهند نه از جنبه حقی که یک عده زن بیچاره عضو اجتماع بر این اجتماع دارند [١]. این مسئله یعنی مسئله بیشوهری زنان بیشوهر مثل بیکاری مردان بیکار است. چطور جامعه خود را موظف میداند که برای

[١] و ما نام این حق را حق تأهل یا حق ایجاد فرزند پدردار مینامیم. رجوع شود به نمره ٣٢، راه حلی که راسل پیدا کرده است.